Góc sức khoẻ, Bệnh thường gặp, Da - Móng - Tóc, Thông tin sức khỏe
Phân biệt bệnh ghẻ với viêm da dị ứng và các bệnh ngứa da khác
Th10
Ngứa da là triệu chứng rất phổ biến trong các bệnh da liễu, trong đó bệnh ghẻ và viêm da dị ứng là hai nguyên nhân thường gặp nhất. Tuy nhiên, do biểu hiện tương tự nhau nên nhiều người dễ nhầm lẫn, dẫn đến điều trị sai cách khiến bệnh kéo dài và dễ lây lan. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn phân biệt bệnh ghẻ với viêm da dị ứng và các bệnh ngứa da khác một cách chính xác.
1. Tổng quan về bệnh ghẻ và viêm da dị ứng
1.1. Bệnh ghẻ là gì?
Bệnh ghẻ là một bệnh da liễu truyền nhiễm do ký sinh trùng Sarcoptes scabiei var. hominis (còn gọi là cái ghẻ) gây ra. Loại ký sinh trùng này có kích thước rất nhỏ, chỉ khoảng 0,3–0,5 mm, nên không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Sau khi xâm nhập vào da, cái ghẻ đào hang trong lớp sừng để đẻ trứng và sinh sản, gây phản ứng viêm, ngứa ngáy dữ dội, đặc biệt là vào ban đêm.
Đây là bệnh lây lan mạnh qua:
Tiếp xúc trực tiếp da – kề – da với người mắc bệnh.
Dùng chung đồ cá nhân như quần áo, khăn tắm, chăn gối.
Bệnh ghẻ thường gặp ở:
Môi trường đông đúc, ẩm thấp, thiếu vệ sinh.
Trẻ em, sinh viên ở ký túc xá, người sống tập thể, trại giam, trại lính.
🔹 Dấu hiệu đặc trưng của bệnh ghẻ:
Ngứa tăng về đêm, làm người bệnh mất ngủ, mệt mỏi.
Xuất hiện mụn nước nhỏ, sẩn đỏ, thường tập trung ở kẽ ngón tay, cổ tay, khuỷu tay, bụng, mông, cơ quan sinh dục.
Một số trường hợp có thể thấy đường hầm ghẻ – vệt ngoằn ngoèo, mảnh, màu trắng xám nằm ngay dưới lớp da.
Nếu không được điều trị sớm, bệnh ghẻ có thể gây bội nhiễm da, chàm hóa, hoặc lây lan trong gia đình. Tuy nhiên, theo các chuyên gia da liễu, bệnh hoàn toàn có thể điều trị dứt điểm nếu tuân thủ đúng phác đồ và hướng dẫn vệ sinh cá nhân.
1.2. Viêm da dị ứng là gì?
Viêm da dị ứng (Atopic dermatitis) là bệnh viêm da mạn tính không lây, đặc trưng bởi ngứa kéo dài, da khô, bong tróc, đôi khi rỉ dịch.
Khác với bệnh ghẻ, viêm da dị ứng không do ký sinh trùng gây ra, mà do rối loạn miễn dịch và yếu tố cơ địa.
🔹 Nguyên nhân thường gặp:
Di truyền cơ địa dị ứng (có người thân bị hen, viêm mũi dị ứng…).
Tác nhân kích thích: thời tiết, bụi, phấn hoa, hóa chất, thức ăn, stress.
🔹 Đặc điểm nhận biết:
Ngứa cả ngày lẫn đêm, tăng khi gặp dị nguyên hoặc thay đổi thời tiết.
Tổn thương da khô, dày, bong vảy, đôi khi rỉ dịch, đóng mày.
Vị trí thường gặp: cổ, mặt, khuỷu tay, khoeo chân, mu bàn tay.
1.3. Điểm khác biệt cơ bản giữa hai bệnh
| Tiêu chí | Bệnh ghẻ | Viêm da dị ứng |
|---|---|---|
| Nguyên nhân | Ký sinh trùng Sarcoptes scabiei | Cơ địa dị ứng, miễn dịch quá mẫn |
| Tính chất | Có lây qua tiếp xúc | Không lây |
| Mức độ ngứa | Ngứa rất nhiều về đêm | Ngứa cả ngày, tăng khi gặp dị nguyên |
| Hình thái tổn thương | Mụn nước, sẩn nhỏ, đường hầm ghẻ | Da khô, dày sừng, bong vảy |
| Vị trí đặc trưng | Kẽ tay, cổ tay, bụng, mông, sinh dục | Mặt, cổ, khuỷu tay, đầu gối |
| Đối tượng hay gặp | Người sống tập thể, thiếu vệ sinh | Người có cơ địa dị ứng |
2. Cách phân biệt bệnh ghẻ với viêm da dị ứng qua triệu chứng và chẩn đoán da liễu
Việc phân biệt bệnh ghẻ với viêm da dị ứng không chỉ giúp xác định nguyên nhân chính xác mà còn giúp bác sĩ da liễu đưa ra hướng điều trị phù hợp. Dưới đây là các đặc điểm nhận diện cụ thể dựa trên triệu chứng, vị trí tổn thương và xét nghiệm chuyên khoa.
2.1. So sánh triệu chứng lâm sàng
| Tiêu chí so sánh | Bệnh ghẻ | Viêm da dị ứng |
|---|---|---|
| Nguyên nhân | Do ký sinh trùng Sarcoptes scabiei đào hang và đẻ trứng trong lớp sừng da. | Do rối loạn miễn dịch và cơ địa dị ứng, không do ký sinh trùng gây ra. |
| Mức độ ngứa | Ngứa rất nhiều về đêm, khiến người bệnh mất ngủ. | Ngứa kéo dài, âm ỉ, có thể tăng khi thay đổi thời tiết hoặc gặp dị nguyên. |
| Hình thái tổn thương | Mụn nước nhỏ, sẩn đỏ, đường hầm ghẻ ngoằn ngoèo dưới da, đôi khi thấy đầu ghẻ ở cuối đường hầm. | Da khô, đỏ, dày sừng, có thể rỉ dịch, đóng mày, không có đường hầm ghẻ. |
| Vị trí tổn thương điển hình | Kẽ ngón tay, cổ tay, khuỷu tay, bụng, mông, đùi, cơ quan sinh dục. | Mặt, cổ, khuỷu tay, đầu gối, mu bàn tay, nếp gấp da. |
| Tính chất lây lan | Có lây – qua tiếp xúc trực tiếp hoặc dùng chung đồ cá nhân. | Không lây cho người khác. |
| Yếu tố liên quan | Nhiều người trong nhà, tập thể cùng bị ngứa. | Thường chỉ một người, có tiền sử dị ứng hoặc hen. |
| Phản ứng khi gãi | Gãi mạnh gây trầy xước, nhiễm khuẩn, tạo vảy tiết. | Gãi gây nứt nẻ, dày da, sậm màu do chàm hóa. |
2.2. Các đặc điểm đặc trưng giúp nhận diện bệnh ghẻ
Bác sĩ da liễu thường dựa vào 3 dấu hiệu “kinh điển” sau để nhận biết bệnh ghẻ:
Đường hầm ghẻ:
Là vệt ngoằn ngoèo, mảnh như sợi chỉ, dài 2–5 mm, màu trắng xám hoặc nâu nhạt.
Thường thấy ở kẽ ngón tay, cổ tay, mu bàn tay, quanh rốn, mông, đùi trong.
Ở cuối đường hầm có thể thấy chấm đen nhỏ – chính là cái ghẻ cái.
Ngứa về đêm:
Là triệu chứng đặc trưng nhất của bệnh ghẻ.
Cái ghẻ hoạt động mạnh vào ban đêm, gây cảm giác ngứa dữ dội, buộc người bệnh phải gãi liên tục.
Người xung quanh cũng bị ngứa:
Nếu nhiều người trong nhà hoặc nơi làm việc cùng bị ngứa, đặc biệt về đêm, thì khả năng lây nhiễm ghẻ là rất cao.
2.3. Đặc điểm giúp nhận biết viêm da dị ứng
Da khô, bong vảy, nứt nẻ, đôi khi rỉ dịch, không có mụn nước nhỏ li ti.
Không có đường hầm dưới da.
Ngứa kéo dài quanh năm, tái phát theo chu kỳ.
Tổn thương thường ở vùng da hở hoặc nếp gấp – dễ tiếp xúc với môi trường.
Có thể kèm viêm mũi dị ứng, hen phế quản, dị ứng thời tiết hoặc thức ăn.
2.4. Chẩn đoán xác định tại chuyên khoa da liễu
Khi đến khám, bác sĩ da liễu sẽ tiến hành các bước sau để phân biệt chính xác:
Khám lâm sàng:
Quan sát vùng da ngứa để tìm đường hầm ghẻ, mụn nước, sẩn đỏ.
Kiểm tra các vùng điển hình (kẽ tay, cổ tay, bụng, mông, đùi).
Xét nghiệm tìm ký sinh trùng ghẻ:
Dùng dao mổ nhỏ hoặc kim chích nhẹ đầu hầm ghẻ, lấy mẫu da đem soi dưới kính hiển vi.
Nếu thấy cái ghẻ, trứng hoặc phân ghẻ, kết luận bệnh ghẻ xác định.
Xét nghiệm bổ sung (nếu nghi viêm da dị ứng):
Xét nghiệm IgE huyết thanh (thường tăng cao trong viêm da dị ứng).
Test da dị ứng (skin prick test) để tìm dị nguyên gây phản ứng.
2.5. Sai lầm thường gặp khi phân biệt bệnh ghẻ
| Sai lầm | Hậu quả |
|---|---|
| Nhầm bệnh ghẻ với viêm da dị ứng, chỉ bôi thuốc corticoid | Ghẻ không khỏi, ký sinh trùng lan rộng, dễ bội nhiễm. |
| Nhầm viêm da dị ứng là ghẻ, dùng thuốc diệt ghẻ quá mạnh | Da kích ứng, khô bong, viêm nặng hơn. |
| Chỉ điều trị cho một người, không xử lý đồ dùng | Lây nhiễm chéo, ghẻ tái phát nhiều lần. |
3. Phân biệt bệnh ghẻ với các bệnh ngứa da khác
Không chỉ dễ nhầm với viêm da dị ứng, bệnh ghẻ còn có thể bị chẩn đoán nhầm với nhiều bệnh ngứa da khác như chàm (eczema), mề đay, nấm da, hoặc viêm nang lông. Việc phân biệt chính xác giúp người bệnh được điều trị đúng hướng, tránh lây lan và biến chứng.
3.1. Bệnh ghẻ và chàm (eczema)
| Đặc điểm | Bệnh ghẻ | Chàm (Eczema) |
|---|---|---|
| Nguyên nhân | Do ký sinh trùng Sarcoptes scabiei gây ra. | Do phản ứng viêm mạn tính của da (yếu tố cơ địa, dị ứng, kích ứng). |
| Hình thái tổn thương | Mụn nước nhỏ, đường hầm ghẻ, sẩn đỏ, trầy xước do gãi. | Da đỏ, khô, bong vảy, nứt nẻ, rỉ dịch khi gãi nhiều. |
| Vị trí | Kẽ tay, cổ tay, mông, bụng, đùi, cơ quan sinh dục. | Mặt, cổ, tay, chân hoặc vùng tiếp xúc với dị nguyên. |
| Ngứa | Ngứa dữ dội về đêm. | Ngứa liên tục, không phụ thuộc thời gian. |
| Tính lây lan | Có lây. | Không lây. |
3.2. Bệnh ghẻ và mề đay (mẩn ngứa, dị ứng nổi mề đay)
| Đặc điểm | Bệnh ghẻ | Mề đay (urticaria) |
|---|---|---|
| Nguyên nhân | Do ký sinh trùng ghẻ gây viêm da. | Do phản ứng dị ứng cấp tính với thức ăn, thuốc, côn trùng, lạnh… |
| Tổn thương đặc trưng | Mụn nước nhỏ, sẩn đỏ, đường hầm ghẻ. | Mảng phù nề, sẩn to, nổi nhanh rồi lặn trong vài giờ. |
| Ngứa | Ngứa tăng về đêm. | Ngứa kịch phát, dữ dội, thường ban ngày hoặc sau khi tiếp xúc dị nguyên. |
| Thời gian tồn tại tổn thương | Kéo dài hàng tuần – hàng tháng nếu không điều trị. | Thoáng qua, biến mất trong 24–48h nếu loại bỏ nguyên nhân. |
| Lây lan | Có lây. | Không lây. |
Điểm khác biệt quan trọng: Mề đay không có tổn thương mụn nước hoặc đường hầm, trong khi bệnh ghẻ luôn có biểu hiện này ở vùng kẽ ngón tay, cổ tay hoặc bụng.
3.3. Bệnh ghẻ và nấm da (hắc lào, lang ben)
| Đặc điểm | Bệnh ghẻ | Nấm da (Dermatophytosis, Tinea) |
|---|---|---|
| Nguyên nhân | Ký sinh trùng Sarcoptes scabiei. | Nấm sợi (Dermatophyte) như Trichophyton, Microsporum, Epidermophyton. |
| Biểu hiện da | Mụn nước nhỏ, đường hầm ghẻ, ngứa dữ dội. | Vòng tròn ranh giới rõ, bờ đỏ, trung tâm lành, tróc vảy mịn. |
| Vị trí thường gặp | Kẽ tay, cổ tay, bụng, cơ quan sinh dục. | Nếp gấp, bẹn, ngực, cổ, lưng, mặt, chân, móng. |
| Mức độ ngứa | Ngứa dữ dội về đêm. | Ngứa nhẹ đến vừa, tăng khi ra mồ hôi. |
| Lây lan | Dễ lây qua tiếp xúc da hoặc đồ dùng. | Cũng có thể lây, nhưng tốc độ chậm hơn ghẻ. |
3.4. Bệnh ghẻ và viêm nang lông
| Đặc điểm | Bệnh ghẻ | Viêm nang lông |
|---|---|---|
| Nguyên nhân | Do ký sinh trùng ghẻ. | Do vi khuẩn Staphylococcus aureus hoặc tụ cầu vàng xâm nhập nang lông. |
| Biểu hiện | Mụn nước nhỏ, sẩn đỏ, đường hầm ghẻ. | Mụn mủ, sẩn viêm, có lông mọc ở giữa tổn thương. |
| Vị trí | Kẽ tay, cổ tay, mông, đùi, bụng. | Vùng nhiều lông: mông, đùi, cằm, ngực, lưng. |
| Ngứa | Ngứa rất nhiều về đêm. | Đau rát nhẹ, ít ngứa. |
| Lây lan | Có lây. | Không lây trực tiếp, nhưng dễ tái phát nếu da nhờn, mồ hôi nhiều. |
Kết luận
Bệnh ghẻ là bệnh da liễu có triệu chứng ngứa dữ dội, dễ lây lan và dễ nhầm với nhiều bệnh ngứa da khác như viêm da dị ứng, chàm, mề đay hoặc nấm da. Tuy nhiên, đường hầm ghẻ và ngứa tăng về đêm là dấu hiệu đặc trưng giúp nhận biết sớm.
Khi có biểu hiện nghi ngờ, người bệnh nên đến khám bác sĩ da liễu để được chẩn đoán chính xác và điều trị đúng phác đồ, tránh lây cho người thân và hạn chế tái phát.
Wellcare Pharmacy – Đồng hành cùng sức khỏe gia đình bạn
Nhà thuốc Wellcare – Wellcare Pharmacy cung cấp các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ hệ tiêu hóa và giúp trẻ bị táo bón điều trị hiệu quả. Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn!
📞 Gọi ngay 0868.359.319 hoặc truy cập Fanpage Hệ thống Nhà thuốc Wellcare để nhận tư vấn miễn phí!
