Góc sức khoẻ, Bệnh thường gặp, Mắt, Thông tin sức khỏe
Cận thị nặng – Khi nào cần lo lắng và nguy cơ biến chứng võng mạc
Th10
Cận thị nặng không chỉ khiến bạn nhìn xa mờ hơn mà còn tiềm ẩn nguy cơ tổn thương võng mạc – nguyên nhân hàng đầu gây giảm thị lực vĩnh viễn. Nhiều người chủ quan khi độ cận tăng cao, cho đến khi xuất hiện các dấu hiệu nguy hiểm như chớp sáng, đốm đen hoặc mờ vùng trung tâm. Bài viết dưới đây cùng Nhà thuốc Wellcare giúp bạn hiểu rõ khi nào cận thị trở nên đáng lo và cách phòng ngừa biến chứng võng mạc hiệu quả.
1. Mở đầu: Khi “độ cận” không còn đơn giản chỉ là nhìn mờ
Cận thị vốn là tật khúc xạ phổ biến, có thể được cải thiện dễ dàng bằng kính cận hoặc phẫu thuật khúc xạ. Tuy nhiên, khi độ cận tăng cao vượt ngưỡng 6,00 đi-ốp (D), nó không chỉ còn là vấn đề thị lực đơn thuần mà đã trở thành cận thị nặng, có nguy cơ gây biến chứng võng mạc nghiêm trọng.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2023), cận thị nặng chiếm khoảng 10% dân số toàn cầu nhưng lại là nguyên nhân hàng đầu gây giảm thị lực không hồi phục ở người trẻ.
Vậy khi nào bạn cần lo lắng, và vì sao võng mạc – lớp màng nhạy cảm của mắt – lại là nơi chịu ảnh hưởng nhiều nhất?
2. Hiểu đúng về cận thị nặng – Khi độ cận vượt quá giới hạn an toàn
Không phải ai bị cận thị cũng cần lo lắng, nhưng khi độ cận vượt quá 6 đi-ốp (D), tình trạng này được gọi là cận thị nặng (high myopia) – và đây là thời điểm mắt bắt đầu chịu tổn thương về cấu trúc, không chỉ đơn thuần là tật khúc xạ.
Theo Hiệp hội Nhãn khoa Hoa Kỳ (AAO, 2024), cận thị nặng là nguyên nhân gây mù không hồi phục đứng thứ hai ở người trẻ sau thoái hóa hoàng điểm tuổi già. Vì vậy, việc hiểu rõ bản chất của cận thị nặng là bước đầu tiên để bảo vệ võng mạc và thị lực lâu dài.
2.1. Cận thị nặng là gì?
Cận thị nặng xảy ra khi trục nhãn cầu kéo dài bất thường (bình thường khoảng 23–24 mm, ở người cận nặng có thể dài đến 26–30 mm).
Điều này khiến tia sáng hội tụ trước võng mạc, khiến hình ảnh bị mờ và méo, dù có đeo kính đúng độ vẫn khó đạt thị lực tối đa.
| Phân loại độ cận | Khoảng độ (D) | Đặc điểm thị lực |
|---|---|---|
| Cận nhẹ | 0.25 – 3.00D | Nhìn xa hơi mờ, có thể cải thiện dễ bằng kính |
| Cận trung bình | 3.25 – 6.00D | Cần đeo kính thường xuyên, mắt dễ mỏi |
| Cận nặng | > 6.00D | Thị lực giảm rõ, nguy cơ tổn thương võng mạc cao |
Mỗi khi trục nhãn cầu dài thêm 1 mm, độ cận tăng khoảng 3 đi-ốp – đồng thời làm võng mạc mỏng đi 10–15%.
2.2. Nguyên nhân dẫn đến cận thị nặng
Cận thị nặng thường là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp, bao gồm di truyền, thói quen sinh hoạt và môi trường.
1. Yếu tố di truyền
Nếu cả bố và mẹ đều bị cận thị, nguy cơ con bị cận nặng cao gấp 5–6 lần so với trẻ có cha mẹ bình thường.
Một số gen như PAX6, ZNF644, CCDC111 đã được xác định có liên quan đến sự kéo dài trục nhãn cầu.
2. Yếu tố môi trường – hành vi
Làm việc, học tập ở khoảng cách gần (dưới 30 cm) trong thời gian dài.
Thời gian tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên ít hơn 1–2 giờ/ngày, làm giảm dopamine võng mạc – chất giúp kiểm soát sự phát triển nhãn cầu.
Thói quen dùng điện thoại, máy tính, đọc sách trong tư thế sai (nằm hoặc cúi thấp).
Không đeo kính đúng độ, khiến mắt phải điều tiết liên tục để nhìn rõ hơn, từ đó kích thích kéo dài nhãn cầu.
3. Yếu tố dinh dưỡng và sức khỏe
Thiếu vitamin A, C, E, lutein, omega-3 làm giảm sức bền mạch máu võng mạc, khiến võng mạc dễ bị kéo giãn.
Thiếu ngủ, stress kéo dài, rối loạn hormone tăng trưởng cũng được chứng minh là góp phần làm trục nhãn cầu dài nhanh hơn ở thanh thiếu niên.
2.3. Cận thị nặng ảnh hưởng đến cấu trúc của mắt như thế nào?
Khi độ cận tăng cao, mắt không chỉ “nhìn mờ” mà còn xảy ra biến đổi cấu trúc sâu bên trong:
Giác mạc: bị cong hơn bình thường → giảm khả năng hội tụ chính xác.
Thể thủy tinh: phải điều tiết quá mức → dễ co quắp cơ mi.
Võng mạc và củng mạc: bị kéo giãn → mỏng dần theo thời gian.
Mạch máu võng mạc: bị căng giãn → giảm lưu thông, dễ xuất huyết.
Hoàng điểm – vùng trung tâm của võng mạc: dễ bị thoái hóa, méo hình hoặc rách nếu trục nhãn cầu kéo quá dài.
Nghiên cứu của Tạp chí Ophthalmology (2023) cho thấy, 80% người có độ cận >8D có tổn thương cấu trúc võng mạc ở mức độ nhẹ đến trung bình, và 15% có dấu hiệu thoái hóa võng mạc trung tâm.
2.4. Cận thị nặng có thể hồi phục không?
Rất tiếc, cận thị nặng không thể tự hồi phục, vì đây là hậu quả của thay đổi cấu trúc nhãn cầu vĩnh viễn.
Các phương pháp điều trị như phẫu thuật Lasik, ReLEx SMILE chỉ giúp điều chỉnh khúc xạ tạm thời, không làm trục nhãn cầu ngắn lại.
Vì vậy, người bị cận nặng vẫn có nguy cơ cao gặp các biến chứng võng mạc nếu không theo dõi thường xuyên.
2.5. Dấu hiệu cảnh báo cận thị nặng tiến triển nhanh
Nếu có một hoặc nhiều dấu hiệu sau, bạn cần đi khám chuyên khoa Mắt ngay:
Thị lực giảm nhanh dù vừa thay kính.
Thấy chớp sáng, chấm đen, vùng tối che khuất tầm nhìn.
Nhìn hình bị méo, lượn sóng, đặc biệt khi nhìn thẳng vào vật thể.
Đau hốc mắt, nhức đầu, nặng trán thường xuyên.
Phải thay kính trên 1 lần/năm, hoặc độ tăng >0,5D sau 6 tháng.
Đây là những dấu hiệu cảnh báo võng mạc đang bị kéo giãn hoặc có nguy cơ thoái hóa, rách, bong võng mạc – biến chứng nghiêm trọng nhất của cận thị nặng.
3. Biến chứng võng mạc do cận thị nặng – Nguy hiểm nhưng có thể phát hiện sớm
Một trong những hậu quả đáng sợ nhất của cận thị nặng là biến chứng võng mạc – lớp mô thần kinh nhạy sáng nằm sâu trong mắt, có nhiệm vụ thu nhận hình ảnh. Khi trục nhãn cầu kéo dài quá mức, võng mạc bị căng giãn và mỏng đi, dễ bị tổn thương không hồi phục. Nếu không phát hiện sớm, người bệnh có thể mất thị lực vĩnh viễn.
