Góc sức khoẻ, Bệnh thường gặp, Mắt, Thông tin sức khỏe
Viêm võng mạc do tiểu đường – Biến chứng mắt phổ biến người bệnh cần biết
Th10
1. Võng mạc và mối liên hệ với tiểu đường
Võng mạc là lớp màng mỏng ở đáy mắt, chứa các tế bào cảm thụ ánh sáng, chịu trách nhiệm chuyển tín hiệu ánh sáng thành hình ảnh. Khi bị tổn thương, khả năng nhìn bị suy giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến thị lực.
Ở người mắc tiểu đường, đường huyết cao kéo dài gây tổn thương mạch máu nhỏ trong võng mạc, dẫn đến viêm võng mạc tiểu đường (diabetic retinopathy – DR). Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa ở người trưởng thành.
Theo World Health Organization (WHO, 2023):
Khoảng one-third người bệnh tiểu đường có dấu hiệu tổn thương võng mạc.
10–20% trong số đó có nguy cơ mất thị lực nặng nếu không được phát hiện và điều trị sớm.
2. Nguyên nhân và cơ chế gây viêm võng mạc do tiểu đường
Viêm võng mạc do tiểu đường là hậu quả của việc đường huyết cao kéo dài gây tổn thương mạch máu nhỏ tại võng mạc. Người bệnh tiểu đường càng kéo dài thời gian mắc bệnh, nguy cơ tổn thương võng mạc càng cao, đặc biệt nếu không kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp và mỡ máu.
2.1. Nguyên nhân chính gây tổn thương võng mạc
Tăng đường huyết kéo dài
Đường huyết cao liên tục gây tổn thương nội mạc mạch máu võng mạc, dẫn đến rò rỉ dịch, xuất huyết và phù nề.
Các tế bào nội mô mạch máu bị hư hại → mất khả năng bảo vệ mạch máu → mạch máu võng mạc trở nên dễ vỡ.
Tăng huyết áp và rối loạn lipid máu
Huyết áp cao làm tăng áp lực lên mạch máu nhỏ, gây xuất huyết, phù võng mạc.
Rối loạn lipid máu tạo mảng mỡ trong mạch, tăng nguy cơ tắc nghẽn và thiếu oxy võng mạc.
Viêm mãn tính và stress oxy hóa
Tiểu đường kéo dài làm tăng sản xuất các gốc tự do và chất trung gian viêm.
Phản ứng viêm mãn tính làm suy yếu tế bào võng mạc, phá vỡ hàng rào máu võng mạc và hình thành phù hoàng điểm.
Thiếu oxy võng mạc (Hypoxia)
Mạch máu hư hại → máu và oxy cung cấp cho võng mạc giảm → kích thích hình thành mạch máu mới (neovascularization).
Mạch mới non, dễ vỡ → xuất huyết dịch kính và bong võng mạc, làm mất thị lực nhanh chóng.
2.2. Cơ chế sinh bệnh chi tiết
Quá trình tổn thương võng mạc do tiểu đường diễn ra theo các bước chính:
Tổn thương mạch máu nhỏ (Microvascular Damage)
Tăng glucose → glycation protein → dày màng đáy mạch máu võng mạc → giảm tính đàn hồi và tăng tính thấm.
Microaneurysms xuất hiện, dễ vỡ → gây xuất huyết võng mạc.
Rò rỉ dịch và phù hoàng điểm (Macular Edema)
Dịch thấm vào lớp hoàng điểm → sưng nề tế bào cảm thụ ánh sáng.
Triệu chứng: mờ thị lực trung tâm, méo hình, khó đọc chữ, khó nhận diện khuôn mặt.
Thiếu oxy và hình thành mạch máu mới (Neovascularization)
Thiếu oxy → giải phóng yếu tố tăng sinh mạch VEGF (Vascular Endothelial Growth Factor).
Mạch máu mới xuất hiện, nhưng mạch non và dễ vỡ, dẫn đến xuất huyết dịch kính, bong võng mạc và nguy cơ mù lòa.
Tổn thương tế bào võng mạc
Stress oxy hóa và viêm mãn tính → apoptosis tế bào cảm thụ ánh sáng.
Khi tế bào chết, thị lực giảm không thể phục hồi, đặc biệt vùng hoàng điểm – nơi tập trung tế bào nón chịu trách nhiệm nhìn màu và chi tiết.
2.3. Yếu tố làm tăng nguy cơ viêm võng mạc
Tiểu đường lâu năm (>5 năm).
Kiểm soát đường huyết kém (HbA1c >7%).
Tăng huyết áp hoặc rối loạn lipid máu không kiểm soát.
Hút thuốc lá, thừa cân, thiếu vận động.
Tuổi trên 40 hoặc có tiền sử viêm võng mạc gia đình.
3. Các loại viêm võng mạc do tiểu đường
Viêm võng mạc do tiểu đường (diabetic retinopathy – DR) được chia thành các giai đoạn và loại bệnh khác nhau, dựa trên mức độ tổn thương mạch máu võng mạc và sự xuất hiện của mạch máu mới. Nhận biết loại bệnh giúp bác sĩ lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp, từ dinh dưỡng, thuốc đến laser hoặc tiêm nội nhãn.
3.1. Võng mạc tiểu đường không tăng sinh (Non-proliferative Diabetic Retinopathy – NPDR)
Đặc điểm:
Đây là giai đoạn đầu của viêm võng mạc do tiểu đường.
Mạch máu võng mạc bị yếu, xuất hiện các microaneurysm (phồng nhỏ của thành mạch).
Có thể kèm theo xuất huyết nhỏ, đốm mỡ, cotton wool spots (vùng phù sợi thần kinh).
Triệu chứng:
Thường không có dấu hiệu rõ rệt trong giai đoạn sớm.
Một số người có thể nhìn thấy ruồi bay, mờ mắt nhẹ hoặc khó tập trung khi đọc.
Nguy cơ:
Nếu không kiểm soát đường huyết, NPDR có thể tiến triển thành võng mạc tăng sinh (PDR).
3.2. Võng mạc tiểu đường tăng sinh (Proliferative Diabetic Retinopathy – PDR)
Đặc điểm:
Xuất hiện mạch máu mới (neovascularization) trên võng mạc hoặc đĩa thị.
Mạch máu mới non, dễ vỡ → gây xuất huyết dịch kính, bong võng mạc.
Thường xuất hiện sau nhiều năm mắc tiểu đường, đặc biệt ở người kiểm soát đường huyết kém.
Triệu chứng:
Giảm thị lực nhanh, mờ mắt hoặc mất vùng nhìn.
Nhìn thấy ánh sáng lóe, ruồi bay dày đặc.
Trong trường hợp nặng: mù lòa tạm thời hoặc vĩnh viễn.
Nguy cơ:
Biến chứng nặng, nguy cơ mù lòa cao nếu không can thiệp bằng laser quang đông hoặc tiêm anti-VEGF.
3.3. Phù hoàng điểm do tiểu đường (Diabetic Macular Edema – DME)
Đặc điểm:
Dịch rò rỉ từ mạch máu võng mạc tập trung ở vùng hoàng điểm, gây sưng nề.
Hoàng điểm là vùng trung tâm võng mạc, nơi tập trung tế bào nón chịu trách nhiệm nhìn chi tiết và màu sắc.
Triệu chứng:
Mờ thị lực trung tâm, khó đọc chữ hoặc nhìn chi tiết.
Hình ảnh méo, cong vênh.
Ban đầu có thể xuất hiện một mắt trước, sau đó ảnh hưởng cả hai mắt.
Nguy cơ:
DME là nguyên nhân phổ biến gây giảm thị lực ở người bệnh tiểu đường, có thể xảy ra ở mọi giai đoạn DR.
4. Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết viêm võng mạc do tiểu đường
Viêm võng mạc do tiểu đường là một bệnh tiến triển âm thầm, thường không gây triệu chứng ở giai đoạn sớm. Tuy nhiên, khi tổn thương mạch máu tại võng mạc trở nên nghiêm trọng, người bệnh sẽ bắt đầu nhận thấy những thay đổi rõ rệt về thị lực. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu này giúp can thiệp kịp thời, tránh biến chứng mù lòa.
4.1. Giai đoạn sớm – thường không có triệu chứng rõ ràng
Ở giai đoạn võng mạc tiểu đường không tăng sinh (NPDR), tổn thương mạch máu nhỏ mới hình thành, thị lực vẫn còn tốt.
Tuy nhiên, bác sĩ có thể phát hiện tổn thương thông qua soi đáy mắt hoặc chụp OCT, bao gồm:
Xuất hiện vi phình mạch (microaneurysm).
Có điểm xuất huyết nhỏ hoặc lắng đọng lipid (hard exudates).
Vùng phù nhẹ quanh hoàng điểm.
Người bệnh tiểu đường nên khám mắt định kỳ mỗi 6–12 tháng để phát hiện giai đoạn này, vì hầu hết chưa có biểu hiện ra ngoài.
4.2. Giai đoạn tiến triển – triệu chứng bắt đầu xuất hiện
Khi tổn thương lan rộng, đặc biệt trong võng mạc tăng sinh (PDR) hoặc phù hoàng điểm (DME), người bệnh có thể gặp:
Mờ mắt hoặc nhìn không rõ chi tiết
Dấu hiệu phổ biến nhất, tiến triển từ từ.
Thường thấy khó đọc, khó lái xe hoặc nhìn vật thể nhỏ.
Ruồi bay trước mắt (floaters)
Do xuất huyết dịch kính nhẹ hoặc mảnh mô bong ra trong lòng mắt.
Người bệnh thấy như có đốm đen, sợi chỉ, hoặc mạng nhện trôi nổi trong tầm nhìn.
Nhìn méo hình hoặc biến dạng hình ảnh
Khi phù hoàng điểm xảy ra, người bệnh thấy đường thẳng trở nên cong.
Mất khả năng phân biệt màu sắc và độ tương phản.
Nhìn thấy ánh sáng lóe (photopsia)
Biểu hiện của kéo căng hoặc bong võng mạc.
Cần đi khám chuyên khoa Mắt ngay lập tức vì đây là dấu hiệu cảnh báo mù lòa cấp tính.
Mất thị lực đột ngột hoặc vùng nhìn tối
Do xuất huyết dịch kính nặng hoặc bong võng mạc.
Có thể mất thị lực hoàn toàn nếu không điều trị kịp thời.
4.3. Triệu chứng ở hai mắt có thể khác nhau
Bệnh thường không tiến triển đối xứng.
Một mắt có thể bị tổn thương nặng hơn trong khi mắt còn lại vẫn nhìn bình thường.
Vì vậy, người bệnh không nên chủ quan dù chỉ một mắt có triệu chứng.
Kết luận
Viêm võng mạc do tiểu đường là biến chứng nguy hiểm nhưng có thể phòng ngừa và kiểm soát được nếu người bệnh duy trì đường huyết ổn định, khám mắt định kỳ và tuân thủ điều trị.
Phát hiện sớm các dấu hiệu như mờ mắt, ruồi bay, nhìn méo hình giúp bác sĩ can thiệp kịp thời, ngăn ngừa mù lòa.
Wellcare Pharmacy – Đồng hành cùng sức khỏe gia đình bạn
Nhà thuốc Wellcare – Wellcare Pharmacy cung cấp các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ hệ tiêu hóa và giúp trẻ bị táo bón điều trị hiệu quả. Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn!
📞 Gọi ngay 0868.359.319 hoặc truy cập Fanpage Hệ thống Nhà thuốc Wellcare để nhận tư vấn miễn phí!
