Sốt xuất huyết là một bệnh truyền nhiễm cấp tính rất nguy hiểm, do virus Dengue gây ra, lây truyền qua muỗi vằn Aedes, có thể dẫn đến sốc, suy đa tạng và tử vong nếu không được phát hiện sớm và xử trí đúng.

Sốt xuất huyết là gì?

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây từ người bệnh sang người lành qua vết đốt của muỗi vằn Aedes aegypti và Aedes albopictus. Bệnh xảy ra quanh năm nhưng tăng mạnh vào mùa mưa, dễ bùng phát thành dịch tại các khu vực nhiệt đới như Việt Nam.

Virus Dengue có 4 typ huyết thanh gồm DEN‑1, DEN‑2, DEN‑3 và DEN‑4, người mắc một typ chỉ có miễn dịch bền vững với chính typ đó nhưng vẫn có thể mắc lại với typ khác, vì vậy một người có thể bị sốt xuất huyết nhiều lần trong đời. Đặc điểm nổi bật của sốt xuất huyết là sốt cao, xuất huyết và thoát huyết tương, nếu nặng có thể gây sốc, rối loạn đông máu và tổn thương nhiều cơ quan.

Tác nhân gây bệnh sốt xuất huyết

Tác nhân trực tiếp gây sốt xuất huyết là virus Dengue thuộc họ Flaviviridae, là virus RNA đơn, tồn tại phổ biến ở vùng khí hậu nóng ẩm. Virus Dengue xâm nhập vào cơ thể người thông qua vết đốt của muỗi cái Aedes mang virus.

Muỗi vằn Aedes aegypti thường sinh sản trong các dụng cụ chứa nước sạch như lu, khạp, chậu, lốp xe, chai lọ… quanh khu dân cư, hoạt động mạnh vào sáng sớm và chiều tối. Khi muỗi đốt người mang virus, virus sẽ nhân lên trong cơ thể muỗi, sau đó muỗi đốt người khác và truyền virus sang người lành.

Đường lây truyền sốt xuất huyết

Đường lây truyền sốt xuất huyết chủ yếu là muỗi đốt – người. Hiện chưa ghi nhận lây qua đường ăn uống, tiếp xúc thông thường hay hô hấp như nhiều bệnh khác, nên tiếp xúc gần người bệnh sốt xuất huyết nhưng không có muỗi đốt thì không lây.

Một số đường lây ít gặp hơn gồm: mẹ mang thai truyền virus cho thai nhi, truyền máu hoặc ghép tạng từ người đang nhiễm virus nhưng các trường hợp này hiếm gặp.

Các giai đoạn của bệnh sốt xuất huyết

Diễn tiến sốt xuất huyết thường trải qua 3 giai đoạn: giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục.

1. Giai đoạn sốt (ngày 1–3)

• Sốt cao đột ngột trên 38,5–39°C, liên tục, khó hạ dù dùng thuốc hạ sốt thông thường.

• Đau đầu dữ dội, đau nhiều vùng trán và sau hốc mắt.

• Đau mỏi cơ, khớp, người mệt lả, chán ăn, buồn nôn.

• Có thể kèm phát ban hoặc mẩn đỏ rải rác trên da.

Giai đoạn này dễ bị nhầm với “sốt siêu vi” thông thường nên người bệnh hay chủ quan, tự điều trị tại nhà mà không theo dõi sát dấu hiệu nặng.

2. Giai đoạn nguy hiểm (ngày 3–7)

Khi hết sốt hoặc đang giảm sốt, bệnh nhân tưởng như đỡ hơn nhưng thực tế lại bước vào giai đoạn nguy hiểm nhất. Đây là lúc xảy ra thoát huyết tương, rối loạn đông máu và có khả năng xuất hiện sốc sốt xuất huyết.

Biểu hiện thường gặp:

• Đau bụng nhiều, đặc biệt vùng gan, đau tăng dần hoặc liên tục.

• Vật vã, bứt rứt hoặc ngược lại li bì, lơ mơ.

• Tay chân lạnh, da lạnh ẩm, mạch nhanh nhỏ, huyết áp tụt hoặc kẹp.

• Xuất huyết dưới da: chấm xuất huyết, mảng bầm tím; xuất huyết niêm mạc: chảy máu mũi, chảy máu chân răng, rong kinh, nôn ra máu, đi cầu phân đen.

Nếu không được xử trí kịp thời, người bệnh dễ rơi vào sốc, suy hô hấp, suy gan, suy thận, nguy cơ tử vong cao.

3. Giai đoạn hồi phục (ngày 7–10)

Sau khi qua giai đoạn nguy hiểm, người bệnh dần hết sốt, tỉnh táo hơn, ăn uống khá hơn, lượng nước tiểu tăng trở lại, huyết áp ổn định, tiểu cầu và hematocrit dần về bình thường.

Tuy nhiên nếu truyền dịch quá mức trong giai đoạn trước, bệnh nhân có thể bị phù phổi cấp, suy tim nên việc theo dõi vẫn cần sát đến khi khỏi hẳn.

Triệu chứng sốt xuất huyết thường gặp

Triệu chứng sốt xuất huyết ở mỗi người có thể khác nhau về mức độ, nhưng thường có các dấu hiệu sau:

• Sốt cao đột ngột, liên tục 2–7 ngày.

• Đau đầu, đau hốc mắt, đau cơ, đau khớp.

• Mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn hoặc nôn.

• Da sung huyết, phát ban hoặc mẩn đỏ.

• Xuất huyết dưới da, chảy máu cam, chảy máu chân răng, rong kinh bất thường.

• Đau bụng, đặc biệt vùng gan, có thể kèm gan to.

Ở thể nhẹ, chỉ có sốt, đau mỏi, phát ban nhẹ và hết sau vài ngày, nhưng vẫn cần theo dõi kỹ ngày thứ 3–7 để không bỏ sót giai đoạn nguy hiểm.

Dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết nặng cần nhập viện ngay

Các dấu hiệu sau đây là tín hiệu đỏ cảnh báo sốt xuất huyết chuyển nặng, cần đến bệnh viện ngay:

• Hết sốt nhưng người bệnh mệt nhiều, lừ đừ, vật vã.

• Đau bụng dữ dội, đau tăng dần hoặc đau nhiều vùng gan.

• Nôn liên tục, nôn ra máu hoặc đi cầu phân đen.

• Chảy máu mũi, chảy máu chân răng, xuất huyết dưới da lan rộng.

• Tay chân lạnh, da nổi vân tím, mạch nhanh, huyết áp tụt.

• Tiểu ít, tiểu sẫm màu, khó thở, đau ngực.

Những dấu hiệu này cho thấy có thoát huyết tương nhiều, sốc, rối loạn đông máu hoặc suy tạng, cần điều trị tích cực tại cơ sở y tế.

Đối tượng có nguy cơ cao bị sốt xuất huyết nặng

Một số nhóm dễ diễn tiến nặng hơn khi mắc sốt xuất huyết:

• Trẻ nhỏ, người già.

• Phụ nữ mang thai.

• Người có bệnh nền: tim mạch, đái tháo đường, suy gan, suy thận.

• Người béo phì, suy dinh dưỡng.

• Người đã từng mắc sốt xuất huyết trước đó, nay nhiễm typ virus khác.

Các đối tượng này cần được theo dõi sát hơn, ưu tiên khám sớm khi có dấu hiệu sốt cao không rõ nguyên nhân.

Chẩn đoán sốt xuất huyết

Chẩn đoán sốt xuất huyết dựa vào lâm sàng kết hợp xét nghiệm.

• Lâm sàng: sốt cao, đau đầu, đau hốc mắt, đau cơ khớp, xuất huyết dưới da, dấu hiệu cảnh báo nặng.

• Xét nghiệm máu: tiểu cầu giảm, hematocrit tăng, men gan tăng.

• Xét nghiệm đặc hiệu: test nhanh NS1, IgM, IgG Dengue hoặc PCR tùy giai đoạn bệnh.

Việc xác định sớm giúp phân loại bệnh nhân theo mức độ, quyết định điều trị tại nhà hay nhập viện.

Điều trị sốt xuất huyết

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu virus Dengue, điều trị chủ yếu là hỗ trợ, theo dõi và xử trí biến chứng.

Nguyên tắc chung

• Hạ sốt, giảm đau đúng cách.

• Bù đủ dịch, tránh mất nước và tránh truyền dịch quá mức.

• Theo dõi sát dấu hiệu sinh tồn, lượng nước tiểu, dấu hiệu xuất huyết và cảnh báo nặng.

Điều trị tại nhà (trường hợp nhẹ, không dấu hiệu cảnh báo)

Có thể điều trị ngoại trú khi: tỉnh táo, uống được, không nôn nhiều, không đau bụng dữ dội, không xuất huyết nặng, xét nghiệm máu chưa báo động.

• Dùng paracetamol theo liều khuyến cáo để hạ sốt, tránh dùng aspirin, ibuprofen vì làm tăng nguy cơ xuất huyết.

• Uống nhiều nước: oresol, nước trái cây, súp, nước lọc… để bù dịch.

• Nghỉ ngơi, ăn nhẹ, dễ tiêu, chia nhỏ bữa.

• Theo dõi nhiệt độ, tình trạng ý thức, đau bụng, nôn, chảy máu, lượng nước tiểu mỗi ngày.

Điều trị tại bệnh viện

Nhập viện khi có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo hoặc không đảm bảo điều kiện theo dõi tại nhà.

• Truyền dịch tĩnh mạch theo phác đồ, cân bằng giữa bù dịch và tránh quá tải.

• Truyền chế phẩm máu khi có xuất huyết nặng, rối loạn đông máu.

• Hỗ trợ hô hấp, tuần hoàn, điều trị suy tạng nếu có.

Chăm sóc người bệnh sốt xuất huyết tại nhà

Chăm sóc đúng cách giúp giảm biến chứng và rút ngắn thời gian hồi phục.

• Đo thân nhiệt ít nhất 2–3 lần/ngày, ghi lại diễn tiến sốt.

• Theo dõi lượng nước tiểu, màu sắc nước tiểu, số lần đi tiểu trong ngày.

• Quan sát da xem có xuất huyết, mảng bầm, chảy máu cam, chảy máu chân răng.

• Không tự ý dùng thuốc giảm đau, kháng viêm ngoài paracetamol.

• Đưa ngay đến bệnh viện khi có dấu hiệu cảnh báo như đã nêu.

Biến chứng nguy hiểm của sốt xuất huyết

Nếu không được phát hiện sớm và xử trí kịp thời, sốt xuất huyết có thể gây:

• Sốc sốt xuất huyết, tụt huyết áp, suy tuần hoàn.

• Xuất huyết nặng: xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết não, chảy máu nội tạng.

• Suy gan, viêm gan nặng, men gan tăng cao.

• Suy thận cấp do tụt huyết áp kéo dài hoặc do tan máu.

• Phù phổi cấp, suy tim nếu bù dịch quá mức.

Các biến chứng này có thể đe dọa tính mạng, đặc biệt ở trẻ em, người già và người có bệnh nền.

Phòng ngừa sốt xuất huyết

Phòng bệnh sốt xuất huyết tập trung vào diệt muỗi, diệt lăng quăng và tránh muỗi đốt.

Diệt lăng quăng – muỗi

• Thường xuyên lật úp vật dụng chứa nước không sử dụng, che kín bể chứa nước.

• Thay nước bình hoa, chậu cảnh, khay nước tủ lạnh định kỳ.

• Thu gom, tiêu hủy vật phế thải có khả năng đọng nước như lốp xe, chai lọ.

• Phối hợp phun hóa chất diệt muỗi theo hướng dẫn của y tế địa phương.​

Tránh muỗi đốt

• Ngủ màn kể cả ban ngày, đặc biệt với trẻ nhỏ.

• Mặc quần áo dài tay, dùng kem xua muỗi an toàn.

• Lắp lưới chống muỗi, dùng nhang muỗi, máy đuổi muỗi khi cần.

Hiện một số quốc gia đã triển khai vắc xin Dengue, tuy nhiên ở Việt Nam việc sử dụng còn hạn chế và cần theo dõi khuyến cáo cập nhật từ Bộ Y tế.

Khi nào cần đi khám ngay nếu nghi ngờ sốt xuất huyết?

Bạn nên đi khám sớm khi:

• Sốt cao liên tục trên 2 ngày, ít đáp ứng thuốc hạ sốt.

• Sốt kèm đau đầu, đau hốc mắt, đau mỏi nhiều, đặc biệt trong mùa dịch.

• Đang sốt mà xuất hiện các chấm xuất huyết, chảy máu cam, chảy máu chân răng.

Nhập viện ngay khi:

• Hết sốt nhưng mệt nhiều, đau bụng, nôn nhiều.

• Tay chân lạnh, tiểu ít, khó thở, choáng váng.

Kết luận 

Sốt xuất huyết là bệnh nguy hiểm do virus Dengue gây ra qua muỗi vằn Aedes, có thể dẫn đến sốc, xuất huyết nặng và tử vong nếu không phát hiện sớm. Triệu chứng điển hình gồm sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, đau cơ khớp, xuất huyết dưới da và giai đoạn nguy hiểm ngày 3-7 với đau bụng, nôn mửa, mạch nhanh, tay chân lạnh.

Chìa khóa: Theo dõi sát tiểu cầu, hematocrit và dấu hiệu cảnh báo, bù dịch đúng cách bằng paracetamol + oresol, tuyệt đối không dùng aspirin/ibuprofen. Phòng ngừa bằng diệt lăng quăng, ngủ màn, tránh muỗi đốt hiệu quả hơn mọi điều trị. Nhập viện ngay khi hết sốt nhưng mệt lả, đau bụng dữ dội hoặc xuất huyết lan rộng.

Phòng > trị – Đơn giản nhưng cứu mạng trong mùa dịch sốt xuất huyết!

Wellcare Pharmacy – Đồng hành cùng sức khỏe gia đình bạn

Nhà thuốc Wellcare – Wellcare Pharmacy cung cấp các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ hệ tiêu hóa và giúp trẻ bị táo bón điều trị hiệu quả. Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn!

📞 Gọi ngay 0868.359.319 hoặc truy cập Fanpage Hệ thống Nhà thuốc Wellcare để nhận tư vấn miễn phí!