Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, phòng ngừa cận thị ở học sinh đang trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu của các bậc phụ huynh. Theo các nghiên cứu mới nhất từ International Myopia Institute (IMI) năm 2025, tỷ lệ cận thị ở trẻ em và học sinh trên toàn cầu đang tăng vọt, với hơn 50% học sinh tiểu học ở các nước châu Á bị ảnh hưởng, và con số này có thể lên đến 80-90% ở học sinh trung học.

1. Thực trạng cận thị học đường hiện nay

Trong những năm gần đây, cận thị học đường đã trở thành một vấn đề sức khỏe đáng lo ngại tại Việt Nam. Theo thống kê của Bộ Y tế, tỷ lệ học sinh bị cận thị tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM đã vượt 40%, và con số này tiếp tục tăng sau thời gian học trực tuyến kéo dài.

Cận thị không chỉ khiến trẻ phải đeo kính, mà còn ảnh hưởng đến chất lượng học tập, khả năng vận động, và cả tâm lý của trẻ. Nhiều trường hợp, nếu không được phòng ngừa và kiểm soát sớm, cận thị tiến triển nhanh có thể dẫn đến cận thị nặng, thoái hóa võng mạc hoặc cận thị bệnh lý — những biến chứng gây suy giảm thị lực vĩnh viễn.

Do đó, việc phòng ngừa cận thị cho học sinh ngay từ nhỏ không chỉ giúp bảo vệ đôi mắt, mà còn là cách giúp con duy trì tinh thần học tập thoải mái và phát triển toàn diện.

2. Vì sao học sinh dễ bị cận thị?

Cận thị là một dạng tật khúc xạ khiến ánh sáng đi vào mắt không hội tụ đúng trên võng mạc, mà dừng lại phía trước võng mạc, khiến hình ảnh nhìn xa bị mờ, trong khi nhìn gần vẫn rõ. Ở trẻ em và học sinh, tình trạng này ngày càng phổ biến do nhiều yếu tố tác động từ thói quen sinh hoạt, học tập và môi trường sống.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2023), trên 50% học sinh châu Á có dấu hiệu cận thị trước tuổi 18, và Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ tăng nhanh nhất. Dưới đây là các nguyên nhân chính lý giải vì sao học sinh rất dễ mắc và tiến triển cận thị:

♦ Thời gian học tập và sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều

Học sinh hiện nay phải học tập liên tục cả ở trường lẫn tại nhà, kèm theo việc sử dụng điện thoại, máy tính bảng, tivi hoặc máy tính để học online, tra cứu tài liệu hay giải trí.
Trung bình, một học sinh tiểu học có thể tiếp xúc màn hình hơn 6 tiếng mỗi ngày, còn học sinh trung học là 8–10 tiếng/ngày.

Việc nhìn gần trong thời gian dài khiến cơ thể mi co cứng, gây ra hiện tượng co quắp điều tiết. Nếu tình trạng này kéo dài, nhãn cầu sẽ bị kéo dài trục trước – sau, làm ánh sáng hội tụ sai vị trí, từ đó hình thành cận thị thật sự.

Nghiên cứu đăng trên Ophthalmology (2019) cho thấy: mỗi 1 giờ sử dụng thiết bị màn hình gần mỗi ngày làm tăng 23% nguy cơ mắc cận thị ở trẻ.

♦ Thiếu tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên

Ánh sáng tự nhiên đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong phòng ngừa cận thị ở học sinh. Khi trẻ được ra ngoài trời, ánh sáng giúp võng mạc tiết dopamine, một chất dẫn truyền thần kinh có tác dụng ức chế sự phát triển quá mức của nhãn cầu – nguyên nhân trực tiếp gây cận thị.

Tuy nhiên, trẻ em hiện nay phần lớn dành ít hơn 1 giờ mỗi ngày ở ngoài trời. Việc ở trong lớp học, phòng học thêm, hoặc chơi điện tử khiến võng mạc không nhận đủ ánh sáng tự nhiên, từ đó tăng nguy cơ cận thị sớm và tiến triển nhanh.

Theo Journal of the American Medical Association (JAMA, 2015), học sinh dành trên 2 giờ/ngày ngoài trời có nguy cơ cận thị thấp hơn 30–40% so với nhóm chỉ ở trong nhà.

♦ Tư thế ngồi học sai và môi trường học không đạt chuẩn

Một trong những yếu tố phổ biến nhưng ít được chú ý là tư thế học sai. Khi trẻ ngồi quá gần sách vở (dưới 25 cm), cúi đầu thấp, hoặc tì ngực vào bàn, mắt phải điều tiết mạnh để lấy nét, lâu dần dẫn đến mỏi cơ thể mi và tăng trục nhãn cầu – nền tảng hình thành cận thị.

Bên cạnh đó, bàn ghế không phù hợp với chiều cao của trẻ, hoặc ánh sáng phòng học quá yếu, chói, hay lệch hướng, cũng góp phần làm mắt phải làm việc quá sức.

Theo Hiệp hội Nhãn khoa Hoa Kỳ (AAO, 2021), khoảng cách đọc lý tưởng là 30–35 cm, khoảng cách mắt – màn hình là 40–50 cm, và độ cao bàn ghế nên phù hợp để trẻ ngồi thẳng lưng, cổ vuông góc với mặt bàn.

♦ Thiếu dinh dưỡng thiết yếu cho mắt

Chế độ ăn uống mất cân bằng, thiếu vitamin và khoáng chất là nguyên nhân gián tiếp khiến võng mạc và củng mạc yếu, mắt dễ tổn thương và trục nhãn cầu dễ kéo dài.

• Thiếu vitamin A làm giảm khả năng điều tiết và nhìn trong bóng tối.

• Thiếu vitamin C, E, kẽm khiến võng mạc dễ bị tổn thương bởi ánh sáng xanh, tia UV.

• Thiếu lutein, zeaxanthin, omega-3 làm giảm khả năng chống oxy hóa và bảo vệ tế bào cảm thụ ánh sáng.

Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia, chỉ khoảng 40% học sinh Việt Nam đạt đủ lượng vitamin A, E và kẽm mỗi ngày – những vi chất cần thiết cho mắt sáng khỏe.

♦ Yếu tố di truyền và môi trường học tập áp lực

Nếu cha hoặc mẹ bị cận thị, nguy cơ con mắc cận thị tăng gấp 2–3 lần so với trẻ có cha mẹ bình thường. Tuy nhiên, di truyền chỉ chiếm khoảng 20–30% nguyên nhân, còn lại là do môi trường học tập và thói quen sinh hoạt.

Hiện nay, học sinh thường phải học thêm nhiều, đọc tài liệu nhỏ, học online ban đêm, hoặc học trong môi trường căng thẳng. Áp lực học tập khiến trẻ không nghỉ ngơi đủ, mất ngủ, mắt mỏi và khô, từ đó làm cận thị tiến triển nhanh.

♦ Không kiểm tra thị lực định kỳ

Một sai lầm phổ biến là nhiều cha mẹ chỉ phát hiện cận thị khi con học kém hoặc than nhìn mờ. Thực tế, trẻ có thể bị cận nhẹ từ 0.5 độ mà không biểu hiện rõ, khiến mắt phải điều tiết liên tục, làm bệnh tiến triển nhanh.

Theo khuyến cáo của Hiệp hội Nhãn khoa Việt Nam (2022): Trẻ từ 6–18 tuổi nên khám mắt định kỳ 6 tháng/lần để phát hiện sớm các tật khúc xạ.

Có thể thấy, cận thị học đường là kết quả của nhiều yếu tố cộng hưởng – từ lối sống, ánh sáng, tư thế học đến dinh dưỡng và di truyền. Tuy nhiên, tin vui là hầu hết các yếu tố này đều có thể phòng ngừa được, nếu cha mẹ và nhà trường nhận thức sớm và áp dụng đúng cách.

3. 5 cách phòng ngừa cận thị ở học sinh hiệu quả nhất

Dựa trên các nghiên cứu mới nhất năm 2025, dưới đây là những cách phòng ngừa cận thị mà cha mẹ có thể áp dụng ngay:

♦ Tăng thời gian hoạt động ngoài trời

Dành ít nhất 2 giờ mỗi ngày ngoài trời là cách phòng ngừa cận thị hiệu quả nhất. Ánh sáng tự nhiên giúp mắt sản sinh dopamine, làm chậm quá trình kéo dài nhãn cầu – nguyên nhân chính của cận thị.

Cách thực hiện:

• Đưa con ra công viên, sân chơi sau giờ học.

• Khuyến khích các hoạt động như chạy bộ, đá bóng, đi bộ.

• Phối hợp với trường để tổ chức giờ ra chơi ngoài trời.

Chỉ 2 giờ ngoài trời mỗi ngày có thể giảm nguy cơ cận thị đến 50%.

♦ Kiểm soát thời gian sử dụng thiết bị điện tử

Thời gian dùng điện thoại, máy tính quá lâu là nguyên nhân lớn gây cận thị. Cha mẹ cần giới hạn và giám sát để phòng ngừa.

Cách thực hiện:

• Quy tắc 20-20-20: Sau 20 phút nhìn màn hình, nghỉ 20 giây, nhìn xa 6m.

• Giới hạn thời gian dùng thiết bị giải trí dưới 1 giờ/ngày.

• Giữ khoảng cách từ mắt đến màn hình ít nhất 60cm.

• Sử dụng kính chống ánh sáng xanh để bảo vệ mắt.

♦ Xây dựng thói quen học tập đúng cách

Tư thế học sai và ánh sáng kém làm tăng nguy cơ cận thị ở học sinh.

Cách thực hiện:

• Ánh sáng phù hợp: Sử dụng đèn LED 300-500 lux, ánh sáng trắng 4000K cho bàn học.

• Tư thế đúng: Giữ sách cách mắt 30-40cm, ngồi thẳng lưng, không nằm đọc.

• Nghỉ ngơi định kỳ: Học 45 phút, nghỉ 5-10 phút, nhìn xa để thư giãn mắt.

Những thói quen này giúp phòng ngừa cận thị hiệu quả và dễ thực hiện tại nhà.

♦ Dinh dưỡng và lối sống lành mạnh

Chế độ ăn uống và lối sống ảnh hưởng lớn đến sức khỏe mắt. Thiếu hụt dinh dưỡng làm mắt yếu, dễ bị cận thị.

Cách thực hiện:

• Thực phẩm tốt cho mắt: Bổ sung cà rốt, rau bina, cá hồi, trứng – giàu vitamin A, C, E và omega-3.

• Ngủ đủ giấc: Trẻ cần 9-11 giờ ngủ mỗi đêm để mắt được nghỉ ngơi.

• Bài tập mắt: Chớp mắt thường xuyên, xoay mắt nhẹ nhàng để thư giãn cơ mắt.

Kết hợp dinh dưỡng và thói quen lành mạnh là cách phòng ngừa cận thị toàn diện.

♦ Can thiệp y tế sớm

Đối với học sinh có nguy cơ cao (gia đình có tiền sử cận thị), can thiệp y tế là lựa chọn hiệu quả để phòng ngừa.

Các phương pháp:

• Kính đa tròng: Kính DIMS hoặc Stellest giúp giảm tiến triển cận thị 50-60%. Phù hợp cho học sinh 8-13 tuổi.

• Kính Ortho-K: Đeo lens ban đêm để kiểm soát thị lực ban ngày, giảm nguy cơ 30-60%. Phù hợp cho học sinh 6-15 tuổi.

• Thuốc nhỏ atropine liều thấp (0.05%): Giảm tiến triển cận thị đến 70%, ít tác dụng phụ. Phù hợp cho học sinh 4 -12 tuổi.

• Liệu pháp ánh sáng đỏ: Mới nổi, giảm elongation 40% sau 12 tháng, nhưng cần theo dõi dài hạn. Phù hợp cho học sinh 8-13 tuổi.

Tại Nhà thuốc Wellcare, chúng tôi cung cấp thuốc nhỏ mắt atropine, hỗ trợ phòng ngừa cận thị hiệu quả.

4. Vai trò của cha mẹ trong phòng ngừa cận thị ở học sinh

Cha mẹ là người đóng vai trò then chốt trong việc hình thành thói quen học tập, sinh hoạt và chăm sóc mắt cho con. Trên thực tế, phần lớn các yếu tố dẫn đến cận thị học đường đều bắt nguồn từ môi trường sống và sự giám sát hằng ngày trong gia đình. Vì vậy, phòng ngừa cận thị hiệu quả không chỉ dựa vào ý thức của trẻ, mà còn cần sự chủ động, kiên trì và hiểu biết từ cha mẹ.

Dưới đây là những vai trò quan trọng cha mẹ cần nắm rõ để bảo vệ đôi mắt của con:

♦ Xây dựng môi trường học tập đạt chuẩn

Không gian học ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe thị giác. Cha mẹ nên đảm bảo:

• Ánh sáng đầy đủ, ổn định, tốt nhất là ánh sáng tự nhiên kết hợp đèn bàn ánh sáng trắng hoặc vàng nhạt, công suất 11–13W.

• Bàn học đặt gần cửa sổ, không quay lưng ra nguồn sáng để tránh bóng đổ lên sách vở.

• Bàn ghế đúng chiều cao, giúp trẻ ngồi thẳng lưng, đầu và cổ không cúi quá 15 độ.

• Hạn chế học ở nơi thiếu sáng, ẩm thấp hoặc có ánh sáng chói gắt – đây là môi trường dễ gây mỏi mắt, tăng nguy cơ cận thị.

Gợi ý: Cha mẹ có thể chọn bàn học chống gù, đèn học chống cận – những thiết bị được thiết kế hỗ trợ tư thế đúng và phòng ngừa cận thị học đường hiệu quả.

♦ Thiết lập thói quen học – nghỉ hợp lý

Trẻ em thường không tự nhận biết được khi nào mắt mỏi. Cha mẹ nên giám sát thời gian học và nghỉ ngơi của con, cụ thể:

• Sau mỗi 30–40 phút học, hướng dẫn trẻ đứng dậy vận động, nhìn xa hoặc chớp mắt liên tục 10–15 giây.

• Áp dụng quy tắc 20-20-20 mỗi ngày để thư giãn mắt.

• Hạn chế cho trẻ học hoặc đọc sách quá khuya, vì ban đêm đồng tử giãn rộng, ánh sáng yếu khiến mắt phải điều tiết nhiều hơn.

Theo Hiệp hội Nhãn khoa Hoa Kỳ (AAO), việc nghỉ ngơi đúng cách có thể giảm đến 40% nguy cơ cận thị tiến triển nhanh ở trẻ.

♦ Quản lý việc sử dụng thiết bị điện tử

Trong thời đại công nghệ, việc dùng thiết bị điện tử là không thể tránh khỏi, nhưng cha mẹ hoàn toàn có thể kiểm soát và hướng dẫn con sử dụng đúng cách để phòng ngừa cận thị:

• Giới hạn thời gian dùng điện thoại, máy tính bảng tối đa 1–2 giờ mỗi ngày.

• Khuyến khích sử dụng màn hình lớn (máy tính, tivi) thay vì điện thoại nhỏ.

• Cài đặt bộ lọc ánh sáng xanh (blue light filter) và điều chỉnh độ sáng vừa phải.

• Không cho trẻ nằm xem điện thoại hoặc xem khi phòng tắt đèn.

Cha mẹ nên làm gương cho con: nếu chính mình hạn chế dùng điện thoại, con sẽ dễ tuân theo hơn. Đây là yếu tố tâm lý rất quan trọng trong việc phòng ngừa cận thị học đường.

♦ Duy trì chế độ dinh dưỡng tốt cho mắt

Một chế độ ăn cân đối, đầy đủ vi chất giúp tăng cường sức bền võng mạc, giảm nguy cơ khô mắt và mỏi mắt. Cha mẹ nên:

• Bổ sung thực phẩm chứa vitamin A, C, E, lutein, zeaxanthin, omega-3.

• Cho trẻ ăn nhiều rau xanh đậm màu (cải bó xôi, súp lơ xanh, rau ngót) và trái cây tươi.

• Ưu tiên cá hồi, cá thu, trứng, sữa, hạt hạnh nhân, hạt chia – nguồn dinh dưỡng giúp phòng ngừa cận thị tự nhiên.

• Hạn chế thức ăn nhanh, đồ ngọt, nước ngọt có ga – vốn làm tăng stress oxy hóa cho võng mạc.

Cha mẹ có thể tham khảo thêm các thực phẩm bảo vệ mắt dành cho học sinh tại Nhà thuốc Wellcare, được dược sĩ tư vấn liều dùng và sản phẩm phù hợp từng độ tuổi.

♦ Khuyến khích trẻ tham gia hoạt động ngoài trời

Hoạt động ngoài trời là “liều thuốc tự nhiên” giúp phòng ngừa cận thị hiệu quả nhất.

• Cho trẻ chơi ngoài trời ít nhất 2 giờ mỗi ngày (buổi sáng hoặc chiều mát).

• Các hoạt động như chạy bộ, đạp xe, chơi bóng, cầu lông giúp mắt thay đổi tiêu cự, tăng tiết dopamine – hormone giúp hạn chế kéo dài trục nhãn cầu.

• Tránh để trẻ chơi trong phòng kín, thiếu sáng hoặc chỉ chơi điện tử trong thời gian rảnh.

Nghiên cứu của Đại học Quốc gia Singapore (2022) cho thấy: trẻ được cho ra ngoài ít nhất 11 giờ/tuần có nguy cơ mắc cận thị thấp hơn 33% so với trẻ chỉ ở trong nhà.

♦ Là tấm gương và người đồng hành của con

Trẻ học thói quen từ cha mẹ. Khi cha mẹ cùng đọc sách, cùng tập thể dục, cùng hạn chế điện thoại, trẻ sẽ tự nhiên hình thành nhận thức đúng về việc bảo vệ và phòng ngừa cận thị.
Cha mẹ đừng chỉ “nhắc con giữ mắt”, mà hãy cùng con tạo lối sống lành mạnh cho đôi mắt sáng khỏe.

5. Kết luận

Cận thị ở học sinh hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu cha mẹ quan tâm đúng cách. Hãy cùng con duy trì tư thế học đúng, nghỉ ngơi cho mắt hợp lý, tăng thời gian vận động ngoài trời và khám mắt định kỳ để bảo vệ thị lực lâu dài.

Nhà thuốc Wellcare luôn đồng hành cùng cha mẹ trong hành trình phòng ngừa cận thị học đường, mang đến giải pháp chăm sóc và tư vấn chuyên biệt giúp trẻ có đôi mắt sáng, khỏe và tự tin học tập mỗi ngày.

Wellcare Pharmacy – Đồng hành cùng sức khỏe gia đình bạn

Nhà thuốc Wellcare – Wellcare Pharmacy cung cấp các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ hệ tiêu hóa và giúp trẻ bị táo bón điều trị hiệu quả. Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn!

📞 Gọi ngay 0868.359.319 hoặc truy cập Fanpage Hệ thống Nhà thuốc Wellcare để nhận tư vấn miễn phí!