Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, phần lớn các trường hợp viêm dạ dày ruột là do virus Rotavirus, lây lan qua đường tiêu hóa. Mặc dù bệnh thường nhẹ và có thể tự khỏi sau vài ngày, nhưng việc chăm sóc, bù nước và dinh dưỡng đúng cách đóng vai trò cực kỳ quan trọng, giúp trẻ hồi phục nhanh và tránh biến chứng nguy hiểm như mất nước nặng hoặc suy kiệt.

1. Tổng quan về viêm dạ dày ruột ở trẻ em

Viêm dạ dày ruột ở trẻ em là tình trạng niêm mạc dạ dày và ruột bị viêm do virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng, khiến trẻ nôn mửa, tiêu chảy, đau bụng và mệt mỏi. Đây là bệnh lý rất phổ biến ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong độ tuổi từ 6 tháng đến 5 tuổi, khi hệ miễn dịch và hệ tiêu hóa của trẻ còn non yếu.

2. Nguyên nhân gây viêm dạ dày ruột ở trẻ em

Viêm dạ dày ruột có thể do nhiều tác nhân khác nhau, nhưng phổ biến nhất là:

2.1. Virus

Khoảng 70–80% các ca viêm dạ dày ruột ở trẻ em do virus, trong đó:

• Rotavirus: nguyên nhân hàng đầu, gây tiêu chảy nặng ở trẻ nhỏ.

• Norovirus: dễ gây bùng phát thành dịch trong trường học, nhà trẻ.

• Adenovirus và Astrovirus: thường gây tiêu chảy mức độ nhẹ.

Virus lây truyền qua đường miệng – phân, khi trẻ tiếp xúc với thức ăn, nước uống, đồ chơi hoặc tay nhiễm mầm bệnh.

2.2. Vi khuẩn

Các loại vi khuẩn như Salmonella, Shigella, E. coli hay Campylobacter có thể gây viêm ruột cấp tính.
Một số loại vi khuẩn khác như Staphylococcus aureus gây ngộ độc thực phẩm do độc tố trong thực phẩm để lâu, hâm đi hâm lại.

2.3. Ký sinh trùng

Một số ký sinh trùng như Giardia lamblia, Entamoeba histolytica cũng có thể gây viêm dạ dày ruột mạn tính, dẫn đến tiêu chảy kéo dài, kém hấp thu và sụt cân.

2.4. Nguyên nhân khác

• Dùng kháng sinh kéo dài làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột.

• Ăn phải thực phẩm ôi thiu, không đảm bảo vệ sinh.

• Trẻ có thói quen ngậm tay, ngậm đồ chơi hoặc ăn uống ngoài hàng quán.

3. Triệu chứng của viêm dạ dày ruột ở trẻ em

Tùy theo tác nhân gây bệnh, triệu chứng có thể khác nhau, nhưng thường bao gồm:

3.1. Nôn mửa

Nôn là biểu hiện đầu tiên và dễ thấy nhất. Trẻ có thể nôn nhiều lần trong ngày, đặc biệt sau khi ăn hoặc uống.

3.2. Tiêu chảy

Phân lỏng, nhiều nước, đôi khi lẫn nhầy hoặc máu. Trẻ có thể đi ngoài 3–10 lần/ngày, gây mất nước nhanh chóng.

3.3. Đau bụng và chướng bụng

Trẻ thường đau quanh rốn hoặc vùng bụng dưới, có thể quặn từng cơn. Một số trẻ có biểu hiện đầy hơi, khó chịu.

3.4. Sốt

Sốt nhẹ đến trung bình (37,5 – 39°C) thường gặp trong viêm do virus. Nếu sốt cao > 39°C, có thể nghi ngờ viêm do vi khuẩn.

3.5. Dấu hiệu mất nước

Đây là biến chứng nguy hiểm nhất của viêm dạ dày ruột:

• Trẻ khát nước nhiều, môi khô, mắt trũng.

• Tiểu ít hoặc không tiểu trong 6 giờ.

• Quấy khóc, lờ đờ, mệt lả hoặc ngủ li bì.

Nếu thấy các dấu hiệu này, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức.

4. Nguyên tắc điều trị viêm dạ dày ruột ở trẻ em

Điều trị viêm dạ dày ruột chủ yếu tập trung vào bù nước, dinh dưỡng và hỗ trợ tiêu hóa, không nhất thiết phải dùng kháng sinh.
Theo khuyến cáo của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), điều trị cần tuân theo các nguyên tắc sau:

4.1. Bù nước và điện giải

Đây là bước quan trọng nhất trong điều trị.

• Oresol (ORS) là lựa chọn đầu tiên. Pha đúng tỷ lệ hướng dẫn, cho trẻ uống từng ngụm nhỏ.

• Nếu trẻ nôn, nên chờ 10 phút rồi cho uống lại từng thìa nhỏ.

• Trẻ bú mẹ vẫn cần duy trì bú đều để bổ sung nước và năng lượng.

• Trường hợp mất nước nặng hoặc không uống được, bác sĩ sẽ chỉ định truyền dịch tĩnh mạch.

4.2. Dinh dưỡng hợp lý

Trẻ bị viêm dạ dày ruột thường biếng ăn, nhưng không nên nhịn ăn hoàn toàn.

• Cho trẻ ăn cháo loãng, súp, sữa chua, khoai tây nghiền.

• Tránh đồ ăn nhiều dầu mỡ, cay nóng, nước ngọt có gas.

• Khi trẻ đã đỡ nôn, tăng dần khẩu phần ăn về bình thường.

4.3. Dùng men vi sinh (Probiotic)

Men vi sinh giúp:

• Cân bằng hệ vi khuẩn đường ruột.

• Rút ngắn thời gian tiêu chảy.

• Giúp trẻ hấp thu dinh dưỡng tốt hơn.

Một số chủng lợi khuẩn có hiệu quả đã được chứng minh gồm Lactobacillus GG và Saccharomyces boulardii.

4.4. Sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ

• Thuốc hạ sốt (Paracetamol): khi trẻ sốt ≥ 38,5°C.

• Thuốc chống nôn: chỉ dùng nếu trẻ nôn nhiều, theo hướng dẫn bác sĩ.

• Kháng sinh: chỉ dùng khi xác định nguyên nhân do vi khuẩn, không dùng bừa bãi vì có thể làm nặng thêm tình trạng tiêu chảy.

• Thuốc cầm tiêu chảy không nên dùng cho trẻ nhỏ.

5. Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện

Không phải mọi trường hợp đều cần nhập viện, nhưng nếu có các dấu hiệu dưới đây, cha mẹ tuyệt đối không được chủ quan:

• Trẻ không uống được nước, nôn liên tục.

• Mất nước nặng: mắt trũng, môi khô, lờ đờ, tiểu ít.

• Phân có máu, đen, hoặc có mùi hôi tanh.

• Sốt cao liên tục > 39°C, không hạ sau 2 ngày.

• Trẻ dưới 6 tháng tuổi bị nôn và tiêu chảy kéo dài.

• Trẻ mệt lả, khó đánh thức hoặc co giật.

Những trường hợp này cần được bác sĩ chuyên khoa Nhi hoặc Tiêu hóa theo dõi và điều trị tại cơ sở y tế có đủ trang thiết bị.

6. Phòng ngừa viêm dạ dày ruột ở trẻ em

Phòng bệnh vẫn là biện pháp quan trọng nhất để bảo vệ hệ tiêu hóa của trẻ.

6.1. Tiêm phòng Rotavirus đầy đủ

Vắc xin Rotavirus giúp giảm tới 90% nguy cơ tiêu chảy nặng do virus này gây ra.
Trẻ nên được tiêm trong 3 tháng đầu đời, theo khuyến cáo của Bộ Y tế.

6.2. Giữ vệ sinh cá nhân

• Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh hoặc thay tã.

• Dạy trẻ không ngậm tay, đồ chơi, hoặc chia sẻ cốc thìa với bạn.

6.3. Vệ sinh thực phẩm

• Chỉ sử dụng thực phẩm tươi, nấu chín kỹ.

• Không cho trẻ ăn thức ăn để lâu hoặc nước chưa đun sôi.

• Rửa sạch rau quả trước khi chế biến.

6.4. Tăng cường sức đề kháng

• Bổ sung vitamin và khoáng chất, đặc biệt là vitamin D, kẽm, lợi khuẩn.

• Cho trẻ ngủ đủ giấc, vận động nhẹ nhàng và tránh căng thẳng.

7. Một số sai lầm cha mẹ thường mắc phải

Nhiều phụ huynh vì lo lắng mà vô tình khiến bệnh của con nặng hơn. Dưới đây là những sai lầm phổ biến cần tránh:

• Ngừng cho trẻ ăn hoặc uống sữa hoàn toàn → khiến trẻ dễ kiệt sức.

• Tự ý cho dùng kháng sinh → gây loạn khuẩn ruột, tiêu chảy nặng thêm.

• Dùng thuốc cầm tiêu chảy → ngăn cản cơ thể thải mầm bệnh ra ngoài.

• Không theo dõi dấu hiệu mất nước → có thể dẫn đến nguy hiểm tính mạng.

Thay vào đó, cha mẹ nên bình tĩnh theo dõi, cho trẻ uống oresol, ăn loãng, và đưa đi khám nếu có dấu hiệu nặng.

8. Kết luận

Viêm dạ dày ruột ở trẻ em là bệnh phổ biến nhưng hoàn toàn có thể điều trị khỏi nếu phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách.
Cha mẹ cần đặc biệt chú ý đến việc bù nước, duy trì dinh dưỡng hợp lý và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ.

Việc tiêm phòng Rotavirus, vệ sinh ăn uống và rửa tay thường xuyên là biện pháp quan trọng nhất để phòng bệnh, giúp trẻ có hệ tiêu hóa khỏe mạnh, hấp thu tốt và phát triển toàn diện.

Wellcare Pharmacy – Đồng hành cùng sức khỏe gia đình bạn

Nhà thuốc Wellcare – Wellcare Pharmacy cung cấp các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ hệ tiêu hóa và giúp trẻ bị táo bón điều trị hiệu quả. Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn!

📞 Gọi ngay 0868.359.319 hoặc truy cập Fanpage Hệ thống Nhà thuốc Wellcare để nhận tư vấn miễn phí!