Bệnh thường gặp, Góc sức khoẻ, Răng-Hàm-Mặt, Thông tin sức khỏe
Sâu răng và chế độ dinh dưỡng: Ăn gì để giảm nguy cơ tổn hại
Th12
1. Khái niệm các bệnh về răng miệng
Các bệnh về răng miệng bao gồm những khiếm khuyết phát triển của men răng, sự ăn mòn men răng và viêm quanh răng. Các bệnh về răng miệng thường dẫn đến gánh nặng tốn kém cho dịch vụ chăm sức sức khoẻ, chiếm từ 5 – 10% tổng chi phí chăm sóc sức khở và vượt quá chi phí cho điều trị các bệnh tim mạch, ung thư và các bệnh loãng xương ở các nước công nghiệp hoá.
Mặc dù không đe doạ tính mạng, các bệnh về răng có tác dụng bất lợi tới chất lượng cuộc sống từ thời thơ ấu cho đến tận tuổi già, có ảnh hưởng đến khả năng ăn uống, sức khoẻ, thẩm mỹ và sắc đẹp.
Nhiều người bị sâu răng hoặc mắc các bệnh về răng miệng từ lúc còn nhỏ. Nguyên nhân phổ biến do ăn nhiều đường và ít chất xơ. Ở hầu hết các nước có thu nhập thấp, tỷ lệ sâu răng là tương đối thấp, tuy nhiên phần lớn trường hợp sâu răng không được điều trị. Theo nghiên cứu của Tổ chức Y tế Thế giới cho thấy, con số trung bình của răng vĩnh viễn bị sâu, bị hàn hoặc bị rụng ở độ tuổi 12.
Sâu răng là hiện tượng răng hình thành một hố rất từ từ. Triệu chứng đau và khó nhai thức ăn, khi tổn thương nặng và có ổ áp xe thì có thể phải nhổ răng. Bệnh viêm quanh răng thường do tổn thương tế bào xung quanh vùng răng. Triệu chứng nhận biết là lợi chảy máu, khó nhai thức ăn và miệng có mùi hôi. Tuy nhiên các bệnh viêm quanh răng không phải lúc nào cũng đau cho nên không phải lúc nào cũng nhận ra tổn thương, cũng có khi răng có thể lung lay và không đau.
Những người bị rụng mất một vài răng thì không thể nhai tốt được, thường chỉ ăn được thức ăn mềm. Do vậy, sâu răng và các bệnh viêm quanh răng thường gây ra tình trạng thiếu dinh dưỡng, đặc biệt là người già.
2. Căn cứ khoa học của mối liên quan giữa các bệnh răng miệng và dinh dưỡng
Trong khoang miệng có nhiều loại vi khuẩn khu trú, khi ăn một số thức ăn dính quanh răng, vi khuẩn nhân lên trong thức ăn này tạo ra các acid làm tổn thương răng. Nếu không đánh răng hằng ngày, cặn calci bám sẽ tạo ra cao răng rất cứng và chỉ có dụng cụ nha khoa mới lấy đi được. Chính cao răng là nơi vi khuẩn tồn tại và phát triển nhiều, tạo ra các acid ăn mòn cổ chân răng, tiêu huỷ răng dẫn đến sâu răng.
Vi khuẩn càng phát triển nhanh hơn ở những thức ăn và đồ uống ngọt bám vào răng như bánh ngọt, bánh quy, đường, kem, mứt, và nước uống có đường. Mỗi lần ăn thức ăn ngọt, vi khuẩn nhân lên và tạo chất bẩn bám quanh răng trong vòng 2 giờ. Nếu ăn thức ăn ngọt nhiều lần trong ngày thì chất bẩn tạo ra suốt ngày và răng miệng bị bao phủ một lớp acid.
Thức ăn ngọt mà không dính thì không làm hại cho răng, ví dụ như hoa quả, một số loại rau và mía ngọt không phải là thức ăn gây dính. Hầu hết đường có trong thức ăn thực vật, mà thức ăn thực vật có chứa nhiều chất xơ, do vậy phải chú ý nhai kỹ để lấy chất ngọt ra.
Khi nhai, chất xơ như bàn chải sẽ đẩy chất bẩn ra và kéo không cho đường bám vào răng. Người ta thấy chất tanin trong chè và một số thức ăn có thể phòng được sâu răng.
3. Các yếu tố ăn uống có liên quan đến các bệnh về răng
Thiếu vitamin D, vitamin A và suy dinh dưỡng protein – năng lượng có liên quan tới sự giảm sản men răng và sự teo tuyến nước bọt, làm cho răng dễ bị sâu hơn. Ở các nước đang phát triển, sâu răng liên quan nhiều với khẩu phần ăn thiếu vitamin D, A và các chất khoáng. Khi bị suy dinh dưỡng, cơ thể thiếu protein, thiếu vi chất cùng với khẩu phần ăn có hàm lượng đường cao làm tăng nguy cơ và tỷ lệ sâu răng ở trẻ em.
Một số nghiên cứu cho thấy, bệnh quanh răng tiến triển nhanh hơn ở các quần thể thiếu dinh dưỡng. Nhận thấy vệ sinh răng miệng kém là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất làm phát triển bệnh quanh răng miệng.
3.1. Vấn đề tiêu thụ đường trong chế độ ăn và bệnh sâu răng
Các nghiên cứu thử nghiệm trên người và động vật cho thấy đường là nguyên nhân lớn gây bệnh sâu răng, đặc biệt là carbohydrat.
Khi kinh tế phát triển, việc tiêu thụ số lượng đường và carbohydrat trong chế độ ăn tăng lên và thường liên quan tới sự tăng lên rõ rệt của bệnh sâu răng.
Một số nghiên cứu cho thấy, ở nhóm người trong chế độ ăn có lượng đường cao thì có mức sâu răng cao hơn mức trung bình của quần thể. Hay gặp ở trẻ em mắc các bệnh mạn tính phải điều trị thuốc có chứa đường trong nhiều ngày.
Nghiên cứu ở Thuỵ Điển cho thấy, sâu răng tăng rõ rệt khi tần suất tiêu thụ đường vượt quá 4 lần/ ngày. Mặt khác, khi các tác động của vệ sinh răng miệng và Fluor được đảm bảo đủ, trẻ em với khẩu phần đường ít trong bữa ăn có tới 86% ít sâu răng hơn so với trẻ có khẩu phần ăn đường nhiều.
3.2. Ảnh hưởng của Fluor
Fluor làm giảm sâu răng ở trẻ em từ 20 – 40% nhưng không loại trừ được sâu răng. Hơn 800 thử nghiệm có đối chứng về tác động của fluor lên bệnh sâu răng đã được tiến hành. Các nghiên cứu này cũng chứng minh Fluor là chất dự phòng hiệu quả nhất chống lại sâu răng.
3.3. Các tinh bột và bệnh sâu răng
Các nghiên cứu dịch tễ học cho thấy rằng, tinh bột có ít nguy cơ gây sâu răng. Những người có chế độ ăn nhiều tinh bột/ ít đường nói chung có mức sâu răng thấp, trong khi những người tiêu thụ ít tinh bột/ nhiều đường có mức sâu răng cao.
3.4. Trái cây và bệnh sâu răng
Có rất ít bằng chứng cho thấy trái cây là yếu tố quan trọng trong sự phát triển của sâu răng. Nhiều nghiên cứu về pH của răng đã thấy trái cây có khả năng gây acid, mặc dù ít hơn sucrose. Các nghiên cứu trên động vật đã cho thấy khi trái cây được tiêu thụ với tần suất cao, nó có thể gây sâu răng. Do đó, ở trẻ em và cả người lớn, trái cây không làm tăng nguy cơ sâu răng vì lợi ích cung cấp vitamin.
3.5. Các yếu tố của chế độ ăn có tác dụng bảo vệ, chống lại bệnh sâu răng
Bản chất của pho mát (chất chống sâu răng) đã được chứng minh trong một vài nghiên cứu thử nghiệm. Sữa bò chứa calci, phospho và casein, tất cả những chất này có tác dụng làm hạn chế sâu răng. Các thực phẩm ngũ cốc toàn phần có đặc tính bảo vệ, chúng cần được nhai nhiều hơn bằng cách kích thích tăng tiết nước bọt.
Các thực phẩm khác chứa chất kích thích vị giác hoặc các chất có tác dụng cơ học tốt đối với lưu lượng nước bọt bao gồm: lạc, phô mai cứng và kẹo cao su. Chất chiết tách từ chè đen làm tăng hàm lượng florua bựa răng và làm giảm tính gây sâu răng của chế độ ăn nhiều đường ngọt.
Nuôi con bằng sữa mẹ có nhiều lợi ích trong đó có hiệu quả làm giảm nguy cơ sâu răng, bởi vì trong sữa mẹ không chứa thành phần đường tự do được cho thêm vào ở sữa nhân tạo. Với những đứa trẻ bú chai dễ có nguy cơ mắc sâu răng sớm thời thơ ấu.
4. Nguyên tắc dinh dưỡng dự phòng các bệnh răng miệng
Theo Khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới WHO:
- Mức khuyến nghị tối đa cho đường tự do là không quá 10% khẩu phần
- Tần suất tiêu thụ các thực phẩm hoặc đồ uống có chứa các đường tự do cần được giới hạn ở mức tối đa 4 lần/ngày.
- Nhiều nước đang phát triển, chương trình chăm sóc răng miệng còn kém, nhiều đối tượng không được tiếp xúc đủ với fluor. Cần khuyến khích sự tiếp xúc đủ fluor thông qua: kem đánh răng, nước súc miệng, sữa….
- Nhằm hạn chế tối đa sự xuất hiện của bệnh ăn mòn răng, cần hạn chế số lượng và tần suất đồ uống có ga và nước ép trái cây. Hạ tỉ lệ suy dinh dưỡng là phòng sự giảm sản men răng và các tác động tiềm tàng khác của suy dinh dưỡng tới sức khoẻ răng miệng.
5. Lời khuyên cụ thể để phòng sâu răng
- Làm sạch răng miệng ít nhất 1 lần/ ngày, đối với trẻ em nên sử dụng vải mềm hoặc bàn chải mềm.
- Ăn ít thực phẩm ngọt và dính
- Ăn thức ăn giàu chất xơ:
- Tăng cường ăn rau và hoa quả, hạn chế các thức ăn tinh chế như đường ngọt, bánh kẹo.
- Nên ăn đồng thời cả thức ăn ngọt và thức ăn giàu chất xơ cùng một lúc, vì thức ăn giàu chất xơ giúp cho thức ăn ngọt không bám chặt vào răng.
Kết luận
Dinh dưỡng đóng vai trò không nhỏ trong việc bảo vệ răng miệng. Việc ưu tiên thực phẩm ít đường, giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất — đặc biệt là canxi, vitamin D, phốt pho và polyphenol — giúp giảm đáng kể nguy cơ sâu răng và tổn hại men răng. Song song đó, hạn chế đồ ngọt, thức ăn dính, nước có gas và duy trì thói quen vệ sinh răng miệng đúng cách sẽ tạo nên “lá chắn kép” cho khoang miệng. Nói cách khác, lựa chọn thực phẩm thông minh mỗi ngày chính là nền tảng bền vững để phòng sâu răng từ gốc.
Wellcare Pharmacy – Đồng hành cùng sức khỏe gia đình bạn
Nhà thuốc Wellcare – Wellcare Pharmacy cung cấp các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ hệ tiêu hóa và giúp trẻ bị táo bón điều trị hiệu quả. Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn!
📞 Gọi ngay 0868.359.319 hoặc truy cập Fanpage Hệ thống Nhà thuốc Wellcare để nhận tư vấn miễn phí!
