Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Parkinson hiện là bệnh thoái hóa thần kinh phổ biến thứ hai sau Alzheimer, ảnh hưởng đến hơn 8,5 triệu người trên toàn cầu. Tại Việt Nam, ước tính có hàng chục nghìn người đang sống chung với bệnh nhưng nhiều trường hợp chưa được chẩn đoán hoặc điều trị đúng cách.

1. Tổng quan về bệnh Parkinson

Parkinson là một bệnh lý thoái hóa thần kinh mạn tính, tiến triển chậm, đặc trưng bởi tình trạng rối loạn vận động do suy giảm dopamine trong não. Bệnh thường gặp ở người trên 60 tuổi, tuy nhiên những năm gần đây, xu hướng người trẻ mắc Parkinson sớm đang tăng lên.

Dopamine là một chất dẫn truyền thần kinh giúp điều hòa vận động, cảm xúc và hành vi. Khi các tế bào sản xuất dopamine ở vùng chất đen (substantia nigra) của não bị tổn thương hoặc chết đi, cơ thể mất khả năng kiểm soát cử động một cách trơn tru, dẫn đến run, cứng cơ và chậm chạp.

2. Khái niệm bệnh Parkinson trong y học

2.1. Theo Tây y

Bệnh Parkinson được định nghĩa là một rối loạn thần kinh trung ương, ảnh hưởng chủ yếu đến khả năng vận động. Căn nguyên chính là sự mất dần của các tế bào thần kinh sản xuất dopamine trong vùng chất đen của não giữa.

Bệnh được chia thành hai nhóm:

• Parkinson nguyên phát (idiopathic Parkinson’s disease): không tìm được nguyên nhân rõ ràng, chiếm khoảng 75–80% trường hợp.

• Parkinson thứ phát: do thuốc, chấn thương, độc chất hoặc bệnh lý khác gây ra.

2.2. Theo y học cổ truyền

Trong Đông y, Parkinson có biểu hiện tương đồng với chứng “chấn chứng” (run rẩy), do can thận hư, phong nội động, đàm trọc nội sinh gây nên. Mục tiêu điều trị thường là bổ can thận, hoạt huyết thông kinh, bình can tức phong.

3. Cơ chế bệnh sinh của Parkinson

Cốt lõi của bệnh Parkinson nằm ở sự thoái hóa tế bào thần kinh dopaminergic tại chất đen – khu vực chịu trách nhiệm sản xuất dopamine. Khi lượng dopamine giảm xuống dưới 20–30% so với bình thường, các triệu chứng lâm sàng bắt đầu xuất hiện.

Ngoài dopamine, bệnh còn liên quan đến sự tích tụ bất thường của protein α-synuclein, hình thành các cấu trúc gọi là thể Lewy trong tế bào thần kinh. Sự tích tụ này làm gián đoạn dẫn truyền thần kinh và dẫn đến tổn thương tế bào não không hồi phục.

4. Nguyên nhân gây bệnh Parkinson

Đến nay, khoa học vẫn chưa xác định chính xác nguyên nhân gây Parkinson. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho rằng bệnh hình thành do sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và môi trường.

4.1. Yếu tố di truyền

• Khoảng 10–15% bệnh nhân Parkinson có yếu tố gia đình.

• Các gen liên quan được xác định gồm: SNCA, LRRK2, PARK2, PINK1, DJ-1.

• Người có người thân ruột thịt mắc Parkinson có nguy cơ cao gấp 2–3 lần so với bình thường.

4.2. Yếu tố môi trường

• Tiếp xúc với thuốc trừ sâu, hóa chất độc hại (như paraquat, rotenone).

• Nhiễm kim loại nặng: chì, mangan, thủy ngân.

• Chấn thương sọ não nhiều lần (ví dụ ở vận động viên thể thao).

• Sống trong môi trường ô nhiễm, hút thuốc lá thụ động, stress mạn tính.

4.3. Tuổi tác và giới tính

• Tuổi càng cao, nguy cơ Parkinson càng lớn.

• Nam giới có khả năng mắc bệnh cao hơn nữ giới khoảng 1,5 lần do hormone estrogen có vai trò bảo vệ thần kinh.

4.4. Lối sống và sức khỏe tổng thể

• Thiếu vận động thể chất.

• Chế độ ăn nghèo chất chống oxy hóa.

• Rối loạn chuyển hóa, tiểu đường, béo phì.

• Giấc ngủ kém hoặc rối loạn giấc ngủ REM.

5. Dấu hiệu cảnh báo sớm bệnh Parkinson

Trước khi xuất hiện run tay chân rõ rệt, người bệnh Parkinson có thể trải qua các triệu chứng tiền lâm sàng:

• Mất khứu giác (không cảm nhận được mùi).

• Táo bón kéo dài không rõ nguyên nhân.

• Rối loạn giấc ngủ, đặc biệt là hành vi bất thường khi mơ.

• Trầm cảm, lo âu, giảm khả năng tập trung.

• Thay đổi biểu cảm khuôn mặt, ít cười, nét mặt “đơ”.

Sau đó, bệnh tiến triển với các triệu chứng vận động đặc trưng:

• Run khi nghỉ: thường bắt đầu ở một bên tay, sau lan ra toàn thân.

• Cứng cơ: khiến vận động khó khăn, dáng đi chậm, cúi gập người.

• Giảm vận động: thực hiện động tác chậm, khó bắt đầu di chuyển.

• Mất thăng bằng, dễ ngã.

6. Yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc Parkinson

7. Hậu quả của bệnh Parkinson nếu không được điều trị

Parkinson tiến triển chậm nhưng liên tục, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống:

• Khó khăn khi vận động, tự chăm sóc bản thân.

• Giảm khả năng giao tiếp, sa sút trí tuệ.

• Nguy cơ té ngã, gãy xương, viêm phổi do nằm lâu.

• Tăng trầm cảm, cô lập xã hội.

• Ở giai đoạn nặng, người bệnh có thể mất khả năng đi lại hoặc nói chuyện.

8. Chẩn đoán bệnh Parkinson

Hiện nay, chưa có xét nghiệm đặc hiệu để chẩn đoán Parkinson. Việc chẩn đoán chủ yếu dựa vào:

• Khám lâm sàng: dựa trên triệu chứng điển hình (run, cứng, chậm).

• Đáp ứng thuốc: bệnh nhân dùng thuốc dopaminergic (như levodopa) có cải thiện triệu chứng là dấu hiệu hỗ trợ chẩn đoán.

• Cận lâm sàng hỗ trợ: MRI não, DaTscan, loại trừ các bệnh khác.

9. Biện pháp phòng ngừa bệnh Parkinson

Dù Parkinson chưa thể phòng ngừa tuyệt đối, nhưng bạn có thể giảm nguy cơ mắc bệnh bằng cách:

• Duy trì vận động thể chất thường xuyên: đi bộ, yoga, đạp xe.

• Ăn uống lành mạnh: nhiều rau xanh, cá béo, trái cây giàu chất chống oxy hóa.

• Bảo vệ não bộ: tránh chấn thương đầu, đội mũ bảo hiểm khi di chuyển.

• Ngủ đủ giấc, tránh stress để não bộ phục hồi năng lượng.

• Hạn chế tiếp xúc hóa chất độc hại như thuốc trừ sâu, dung môi.

• Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt khi có người thân mắc bệnh.

10. Kết luận

Parkinson là căn bệnh thoái hóa thần kinh không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng có thể kiểm soát tiến triển nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Việc hiểu rõ nguyên nhân và yếu tố nguy cơ giúp mỗi người chủ động hơn trong việc phòng bệnh và bảo vệ não bộ.

Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu run tay, cứng cơ hoặc giảm khả năng vận động, hãy đến cơ sở y tế chuyên khoa thần kinh để được chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời.

Wellcare Pharmacy – Đồng hành cùng sức khỏe gia đình bạn

Nhà thuốc Wellcare – Wellcare Pharmacy cung cấp các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ hệ tiêu hóa và giúp trẻ bị táo bón điều trị hiệu quả. Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn!

📞 Gọi ngay 0868.359.319 hoặc truy cập Fanpage Hệ thống Nhà thuốc Wellcare để nhận tư vấn miễn phí!