Quai bị là bệnh truyền nhiễm lành tính nhưng có khả năng lây lan nhanh và gây biến chứng nếu không được theo dõi, điều trị kịp thời. Hiểu rõ nguyên nhân và triệu chứng của bệnh giúp người dân chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và hạn chế lây lan trong cộng đồng.

1. Giới thiệu chung

Quai bị là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus gây ra, đặc trưng bởi tình trạng viêm tuyến nước bọt — đặc biệt là tuyến mang tai. Bệnh thường gặp ở trẻ em và thanh thiếu niên, có khả năng lây lan nhanh qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc gần.

Mặc dù hiện nay đã có vắc-xin phòng ngừa, nhưng các trường hợp quai bị vẫn có thể xảy ra ở những người chưa được tiêm hoặc chưa có miễn dịch đầy đủ. Việc nhận biết sớm nguyên nhân và triệu chứng của bệnh sẽ giúp người dân chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và điều trị hiệu quả, hạn chế biến chứng.

2. Nguyên nhân gây bệnh

2.1. Tác nhân gây bệnh

Bệnh quai bị do virus Mumps virus thuộc họ Paramyxoviridae gây ra. Virus này chỉ lây nhiễm ở người, không có vật chủ trung gian trong tự nhiên.

2.2. Con đường lây truyền

Virus quai bị có thể lây lan qua các đường sau:

• Đường hô hấp: Khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện, các giọt bắn nhỏ chứa virus lan ra không khí và lây sang người khác.

• Tiếp xúc trực tiếp: Qua nước bọt, dịch tiết mũi – họng, hoặc khi dùng chung cốc uống nước, muỗng, khăn mặt với người bệnh.

• Lây trong giai đoạn ủ bệnh: Người bệnh có thể truyền virus cho người khác ngay từ 2 ngày trước khi xuất hiện sưng tuyến mang tai đến khoảng 5 ngày sau đó.

• Môi trường đông người: Trường học, ký túc xá, nhà trẻ, nơi làm việc trong không gian kín là môi trường dễ phát tán virus.

2.3. Yếu tố thuận lợi

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh quai bị bao gồm:

• Chưa tiêm vắc-xin phòng bệnh hoặc tiêm không đầy đủ.

• Sống, học tập trong môi trường tập thể đông người.

• Hệ miễn dịch suy giảm, cơ thể yếu.

• Dùng chung vật dụng cá nhân, thiếu vệ sinh hằng ngày.

2.4. Giai đoạn ủ bệnh

Sau khi tiếp xúc với virus, thời gian ủ bệnh thường kéo dài 12 đến 25 ngày, trung bình khoảng 16 – 18 ngày. Trong giai đoạn này, người nhiễm chưa có triệu chứng rõ ràng nhưng vẫn có khả năng lây bệnh cho người khác.

3. Triệu chứng của bệnh quai bị

3.1. Triệu chứng khởi phát

Trước khi sưng tuyến mang tai, người bệnh thường có các dấu hiệu giống cảm cúm:

• Sốt nhẹ đến vừa (38 – 39°C).

• Đau đầu, nhức mỏi cơ thể, mệt mỏi.

• Chán ăn, khó chịu, đau vùng trước tai hoặc góc hàm.

• Cảm giác khô miệng, đau khi nuốt.

Các triệu chứng này thường kéo dài 1 – 2 ngày trước khi xuất hiện sưng tuyến mang tai.

3.2. Triệu chứng đặc trưng

• Sưng tuyến mang tai: Một hoặc cả hai bên tuyến mang tai sưng phồng, căng cứng, da vùng sưng hơi đỏ và đau khi chạm vào.

• Đau khi nhai hoặc nuốt: Người bệnh thường khó há miệng, nói chuyện hay ăn uống đều đau.

• Sốt và mệt mỏi: Sốt có thể kéo dài 3 – 4 ngày, kèm cảm giác uể oải.

• Khó khăn khi quay đầu: Do tuyến mang tai phồng lên chèn ép các vùng cơ xung quanh.

Khoảng 70 – 80% trường hợp bị sưng cả hai bên, phần còn lại chỉ sưng một bên.

3.3. Giai đoạn tiến triển

Tuyến mang tai sưng trong khoảng 3 – 7 ngày, sau đó dần xẹp xuống, hết đau và các triệu chứng toàn thân giảm dần. Đa số người bệnh sẽ hồi phục hoàn toàn sau 1 – 2 tuần, nếu được chăm sóc đúng cách và không xảy ra biến chứng.

3.4. Các triệu chứng khác có thể gặp

Ngoài tuyến mang tai, virus quai bị còn có thể tấn công các cơ quan khác như:

• Tuyến dưới hàm, tuyến dưới lưỡi: Gây sưng và đau tương tự.

• Tinh hoàn (ở nam): Có thể bị sưng, đỏ, đau — gọi là viêm tinh hoàn, thường xảy ra 1 tuần sau khi sưng mang tai.

• Buồng trứng (ở nữ): Gây đau vùng bụng dưới, khó chịu.

• Tụy: Có thể xuất hiện đau bụng, buồn nôn, nôn ói.

• Hệ thần kinh trung ương: Một số ít trường hợp gây viêm màng não, biểu hiện bằng đau đầu dữ dội, nôn ói, cổ cứng.

3.5. Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế khi có các dấu hiệu sau:

• Sốt cao liên tục, đau đầu dữ dội, cứng cổ.

• Sưng đau tinh hoàn hoặc buồng trứng.

• Đau bụng nhiều, nôn mửa, không ăn uống được.

• Các triệu chứng không cải thiện sau 1 tuần.

4. Phân biệt quai bị với bệnh khác

• Viêm tuyến nước bọt do vi khuẩn: Tuy cũng gây sưng đau tuyến mang tai nhưng thường kèm theo mủ, da vùng sưng đỏ, sờ vào nóng và đau nhiều hơn.

• Viêm hạch góc hàm: Sưng ở vị trí thấp hơn, kèm đau họng hoặc nhiễm khuẩn vùng miệng.

• Sỏi tuyến nước bọt: Có thể sưng một bên nhưng sưng tăng khi ăn, giảm sau đó; không kèm sốt hay mệt mỏi toàn thân.

5. Tóm tắt nguyên nhân và triệu chứng bệnh quai bị

6. Lời khuyên cho người dân

• Người mắc quai bị nên nghỉ ngơi, hạn chế tiếp xúc trong giai đoạn bệnh lây mạnh (từ 2 ngày trước đến 5 ngày sau khi sưng mang tai).

• Giữ vệ sinh cá nhân, súc miệng nước muối, ăn thức ăn mềm, dễ nuốt, tránh đồ chua hoặc cay.

• Uống nhiều nước, chườm ấm hoặc lạnh giảm đau.

• Tiêm phòng vắc-xin MMR (phòng sởi – quai bị – rubella) là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất.

Wellcare Pharmacy – Đồng hành cùng sức khỏe gia đình bạn

Nhà thuốc Wellcare – Wellcare Pharmacy cung cấp các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ hệ tiêu hóa và giúp trẻ bị táo bón điều trị hiệu quả. Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn!

📞 Gọi ngay 0868.359.319 hoặc truy cập Fanpage Hệ thống Nhà thuốc Wellcare để nhận tư vấn miễn phí!