Ginkgo biloba, còn được gọi là bạch quả, là một trong những thảo dược được sử dụng phổ biến nhất trên thế giới để hỗ trợ sức khỏe não bộ. Với hơn 2000 năm lịch sử sử dụng trong y học cổ truyền Trung Quốc và Nhật Bản, ginkgo biloba đã trở thành biểu tượng của tuổi thọ và trí tuệ. Ngày nay, hàng triệu người trên toàn thế giới sử dụng sản phẩm này để cải thiện trí nhớ, giảm chóng mặt, tăng cường tập trung và giảm bớt các triệu chứng stress. Nhưng liệu bằng chứng khoa học có hỗ trợ những yêu cầu này không?

Ginkgo biloba là gì? Nguồn gốc và thành phần hoạt chất

Nguồn gốc từ “hóa thạch sống”

Ginkgo biloba là chiết xuất từ lá cây bạch quả – một loài thực vật cổ xưa có nguồn gốc từ Trung Quốc, có niên đại hàng triệu năm và được mệnh danh là “hóa thạch sống”. Cây bạch quả là một trong những loài thực vật cổ nhất trên Trái Đất, tồn tại từ thời kỳ Mesozoic và sống sót qua các cuộc tuyệt chủng lớn. Điều này khiến nó trở thành một biểu tượng của sự bền bỉ, sức sống mãnh liệt và sự kỳ diệu của tự nhiên.​

Cây bạch quả được trồng rộng rãi ở Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam và nhiều nước khác. Các lá có hình dạng quạt đặc trưng, tương đối lớn, được hái vào mùa thu để sử dụng dược liệu. Người ta sử dụng lá bạch quả để chiết xuất các hoạt chất quý giá nhằm chữa trị và phòng ngừa nhiều bệnh lý khác nhau.​

Thành phần hoạt chất chính

Ginkgo biloba chứa hai nhóm hợp chất hoạt chất chính, đây chính là những người hùng đằng sau tác dụng của nó. Hiểu biết về các hoạt chất này rất quan trọng để nắm rõ cơ chế tác dụng.​

1. Flavonoid (Flavone glycosides)

Flavonoid là một nhóm hợp chất có hoạt tính sinh học mạnh mẽ, hoạt động như những chất chống oxy hóa xác đáng. Mỗi viên Ginkgo biloba chuẩn hóa chứa khoảng 24% flavonoid, là tỷ lệ được xác định trong hầu hết các thử nghiệm lâm sàng.​

Flavonoid trong bạch quả bao gồm ginkgetin, bilobetin và sciadopitysin, những chất này có vai trò quan trọng trong việc:​

• Bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do các gốc tự do gây ra, những nguyên nhân chính gây lão hóa sớm của não bộ.
• Ức chế quá trình peroxy hóa lipid – một quá trình tao nhân gây tổn hại cấu trúc và chức năng của tế bào.
• Làm giảm thụ thể benzodiazepine ngoại biên của tuyến thượng thận và làm tăng nồng độ hormone vỏ thượng thận, giúp cơ thể điều ứng với stress tốt hơn.
• Bảo vệ các tế bào thần kinh khỏi tác động của stress oxy hóa và apoptosis (chết tế bào lập trình) liên quan đến lão hóa và thiếu máu não.

2. Terpenoid (Terpene lactones)

Terpenoid là nhóm hợp chất thực vật thứ hai, chứa khoảng 6% trong mỗi viên Ginkgo chuẩn hóa, và đây là những chất chịu trách nhiệm chính cho tác dụng cải thiện lưu thông máu. Terpenoid bao gồm:​

• Ginkgolides A, B, C: Những chất có đặc tính kháng viêm mạnh mẽ, kháng khuẩn, kháng nấm, chống ký sinh trùng, kháng vi-rút và điều hòa miễn dịch.
• Bilobalide: Một hoạt chất độc đáo của Ginkgo, có khả năng bảo vệ đặc biệt đối với tế bộ thần kinh khỏi tổn thương thiếu máu não.

Terpenoid giúp cải thiện lưu thông tuần hoàn máu bằng cách:​

• Làm giãn các mạch máu, đặc biệt là những mao mạch nhỏ (capillaries) trong não.
• Giảm độ “dính” của máu bằng cách ức chế sự kết tập quá mức của tiểu cầu, ngăn ngừa hình thành cục máu đông.
• Kích thích giải phóng các yếu tố thư giãn nội sinh như yếu tố thư giãn có nguồn gốc từ nội mô (EDRF) và prostacyclin, dẫn đến tăng cường lưu lượng máu ngoại vi và vào não.
• Thúc đẩy sản xuất oxit nitric (NO), một chất rất quan trọng trong việc mở rộng mạch máu và cải thiện lưu thông máu.

Cơ chế tác dụng của Ginkgo biloba trên não bộ và hệ thần kinh

Tăng cường tuần hoàn máu não

Một trong những cơ chế tác dụng chính của Ginkgo biloba là tăng cường lưu lượng máu đến não. Não bộ là cơ quan tiêu thụ năng lượng nhiều nhất trong cơ thể, chiếm khoảng 20% lượng oxy mà cơ thể sử dụng, mặc dù chỉ chiếm 2% trọng lượng cơ thể.​

Khi lưu lượng máu đến não suy giảm (tình trạng thiểu năng tuần hoàn não), các tế bộ thần kinh không nhận được đủ oxy và dưỡng chất, dẫn đến suy giảm trí nhớ, khó tập trung, chóng mặt, đau đầu, hoa mắt và ù tai. Ginkgo biloba giúp giải quyết vấn đề này bằng cách giãn nở mạch máu và tăng cường lưu thông.​

Các nghiên cứu cho thấy rằng Ginkgo làm tăng lưu thông máu tới não, đặc biệt là ở những người cao tuổi hoặc những người mắc chứng sa sút trí tuệ. Điều này rất quan trọng bởi vì tình trạng lưu thông máu kém là một trong những nguyên nhân chính gây suy giảm nhận thức ở người cao tuổi.​

Hoạt động chống oxy hóa mạnh mẽ

Não bộ đặc biệt dễ bị tổn thương do stress oxy hóa, vì nó:​

• Có hàm lượng lipid cao (cơ thể là 60% chất béo).
• Tiêu thụ lượng oxy lớn.
• Có số lượng tế bộ thần kinh rất đông đúc và liên kết chặt chẽ với nhau.

Các gốc tự do (những phân tử không ổn định) hình thành khi não tiêu thụ oxy và có thể gây tổn hại lipid (peroxy hóa lipid), protein và DNA trong tế bộ. Qua thời gian, tổn thương này dẫn đến lão hóa sớm của não bộ, mất trí nhớ, khó tập trung và các bệnh lý thoái hóa thần kinh như Alzheimer.​

Flavonoid trong Ginkgo biloba là những chất chống oxy hóa mạnh mẽ, hoạt động như những “lá chắn” bảo vệ tế bộ khỏi tấn công của các gốc tự do. Những chất này không chỉ bảo vệ tế bộ thần kinh mà còn bảo vệ các tế bộ khác trong cơ thể khỏi tổn hại.​

Điều hòa các chất dẫn truyền thần kinh

Ginkgo biloba có khả năng điều hòa các chất dẫn truyền thần kinh (neurotransmitters) quan trọng trong não, bao gồm:​

1. Acetylcholine (ACh)

Acetylcholine là một chất dẫn truyền thần kinh then chốt trong quá trình học tập, ghi nhớ và tập trung. Người mắc bệnh Alzheimer có nồng độ acetylcholine thấp hơn bình thường, điều này đóng góp vào sự suy giảm nhận thức.​

Ginkgo biloba hoạt động như một chất ức chế anticholinesterase, tức là nó ngăn chặn sự phân hủy của acetylcholine, giúp tăng nồng độ và hoạt động cholinergic trong não. Ngoài ra, sản phẩm từ Ginkgo cũng thúc đẩy sự dẫn truyền cholinergic bằng cách tăng tốc độ tổng hợp và giải phóng acetylcholine.​

2. Serotonin

Serotonin là chất dẫn truyền thần kinh có liên quan đến tâm trạng, cảm xúc, giấc ngủ và cảm giác hạnh phúc. Mức serotonin thấp liên quan đến trầm cảm, lo âu và các rối loạn tâm thần khác.​

Một nghiên cứu đáng chú ý từ Đại học Hamdard (Ấn Độ) cho thấy rằng Ginkgo biloba có thể bình thường hóa nồng độ serotonin tại não sau khi stress, giúp giảm các triệu chứng stress và trầm cảm.​

3. Norepinephrine (NE) và Dopamine (DA)

Hai chất dẫn truyền này có liên quan đến tập trung, động lực, vui vẻ và cảm giác thưởng. Mức norepinephrine thấp liên quan đến mất tập trung và thiếu động lực, trong khi dopamine thấp liên quan đến trầm cảm.​

Ginkgo biloba ức chế việc hấp thu lại của serotonin, dopamine và norepinephrine, giúp duy trì nồng độ cao hơn của những chất này tại vùng synapse (nơi hai tế bộ thần kinh giao tiếp). Điều này dẫn đến cải thiện tập trung, động lực và tâm trạng.​

4. Điều hòa Cortisol

Khi bạn bị stress, cơ thể sản sinh cortisol – hormone stress. Nồng độ cortisol cao kéo dài gây hại cho não bộ, đặc biệt là vùng hồi hải mã chịu trách nhiệm lưu trữ ký ức.​

Một nghiên cứu lâm sàng chỉ ra rằng Ginkgo biloba giúp bình thường hóa nồng độ cortisol trong plasma sau stress, giúp cơ thể điều ứng với stress tốt hơn.​

Bảo vệ tế bào thần kinh khỏi tổn thương

Ginkgo biloba hoạt động như một “lá chắn” bảo vệ tế bào thần kinh khỏi nhiều loại tổn thương:​

• Bảo vệ khỏi thiếu máu cục bộ: Khi lưu lượng máu đến một vùng nào đó của não bị cắt đứt (như trong trường hợp đột quỵ), những tế bộ thần kinh bị thiếu oxy. Ginkgo biloba giúp giảm thiểu tổn thương bằng cách cung cấp chất chống oxy hóa và bảo vệ tế bộ.
• Bảo vệ khỏi độc tính amyloid-β: Protein amyloid-β được cho là nguyên nhân chính của bệnh Alzheimer. Ginkgo biloba giúp ức chế độc tính của amyloid-β và giảm sự tích lũy của nó trong não.
• Bảo vệ khỏi sự suy giảm chức năng do lão hóa: Theo thời gian, tế bộ thần kinh bị hư hại và không thể phục hồi hoàn toàn. Ginkgo biloba giúp làm chậm quá trình này bằng cách bảo vệ tế bộ khỏi stress oxy hóa.

Tác dụng của Ginkgo biloba trên trí nhớ: Bằng chứng khoa học

Cải thiện trí nhớ ở người cao tuổi và mắc bệnh Alzheimer

Hầu hết bằng chứng về tác dụng của Ginkgo biloba trên trí nhớ tập trung vào những người cao tuổi hoặc mắc chứng sa sút trí tuệ. Đây là nhóm đối tượng mà Ginkgo cho thấy kết quả khả quan nhất.​

Cơ chế giúp cải thiện bệnh Alzheimer:

Các nhà nghiên cứu tin rằng Ginkgo biloba cải thiện chức năng nhận thức ở những người mắc bệnh Alzheimer vì nó:​

• Thúc đẩy lưu thông máu tốt trong não, cung cấp đủ oxy và dưỡng chất cho các tế bộ thần kinh.
• Bảo vệ não từ tổn thương tế bộ thần kinh bằng cách hoạt động như chất chống oxy hóa.
• Điều hòa các chất dẫn truyền thần kinh như acetylcholine, serotonin, norepinephrine và dopamine.
• Ức chế sự tích lũy của protein amyloid-β gây bệnh Alzheimer.

Ginkgo biloba có thực sự giúp giảm stress và lo âu không?

Cơ chế giảm stress:

Ginkgo biloba giúp giảm stress và lo âu thông qua:​

1. Giảm nồng độ cortisol: Một nghiên cứu từ Đại học Hamdard cho thấy rằng Ginkgo biloba bình thường hóa nồng độ cortisol tại não và trong huyết tương sau stress. Cortisol cao kéo dài là một nguyên nhân chính của stress, lo âu, trầm cảm và các rối loạn tâm thần.​
2. Tăng nồng độ serotonin: Serotonin được gọi là “hormone hạnh phúc” vì nó giúp điều hòa tâm trạng, cảm xúc và cảm giác hạnh phúc. Ginkgo biloba giúp tăng nồng độ serotonin tại não, giúp người bệnh cảm thấy vui vẻ, thoải mái hơn.​
3. Tăng nồng độ dopamine: Dopamine liên quan đến cảm giác thưởng, động lực và tập trung. Nồng độ dopamine thấp liên quan đến trầm cảm, thiếu động lực và khó tập trung.​
4. Giảm stress oxy hóa tại não: Stress (yếu tố tâm lý) dẫn đến tăng stress oxy hóa (tổn hại sinh hóa). Ginkgo biloba giúp giảm stress oxy hóa bằng cách hoạt động như chất chống oxy hóa mạnh mẽ.

Các tác dụng khác của Ginkgo biloba

Chống oxy hóa toàn diện

Bạch quả chứa nhiều chất chống oxy hóa mạnh mẽ như flavonoid và terpenoid. Chúng giúp chống lại hoặc làm trung hòa tổn thương từ các gốc tự do, không chỉ ở não mà còn ở toàn bộ cơ thể. Các nghiên cứu đều cho thấy hiệu quả chống oxy hóa tích cực của Ginkgo Biloba.​

Giảm chóng mặt, ù tai, đau đầu

Ginkgo Biloba có tác động chống viêm và chống oxy hóa, giúp giảm đau đầu do căng thẳng quá mức. Ngoài ra, Ginkgo Biloba giúp tăng lưu lượng máu và giãn nở mạch máu, từ đó cải thiện lưu thông máu đến tai trong, giảm rối loạn tiền đình gây chóng mặt.​

Cải thiện thị lực

Bạch quả được biết đến với khả năng tăng cường lưu thông máu và cung cấp máu đến võng mạc (một mô nhạy cảm với ánh sáng ở phía sau của mắt). Sử dụng chiết xuất lá bạch quả trong 6 tháng có thể cải thiện thị lực cho người tổn thương võng mạc do bệnh tiểu đường.​

Kết luận

Ginkgo biloba là một thảo dược có ứng dụng tiềm năng trong việc cải thiện trí nhớ, giảm stress và lo âu, nhưng bằng chứng khoa học cho thấy hiệu quả của nó phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe của người dùng.​

Đối với những người cao tuổi hoặc mắc chứng sa sút trí tuệ/bệnh Alzheimer giai đoạn nhẹ, Ginkgo biloba cho thấy kết quả khả quan trong việc ổn định và cải thiện chức năng nhận thức, đặc biệt khi kết hợp với thuốc thông thường. Các cơ chế bảo vệ tế bào thần kinh, tăng cường tuần hoàn máu não, và điều hòa các chất dẫn truyền thần kinh của Ginkgo là những cơ chế khoa học đã được chứng minh.

Wellcare Pharmacy – Đồng hành cùng sức khỏe gia đình bạn

Nhà thuốc Wellcare – Wellcare Pharmacy cung cấp các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ hệ tiêu hóa và giúp trẻ bị táo bón điều trị hiệu quả. Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn!

📞 Gọi ngay 0868.359.319 hoặc truy cập Fanpage Hệ thống Nhà thuốc Wellcare để nhận tư vấn miễn phí!