Ngày nay, số người mắc trào ngược dạ dày thực quản (GERD) ngày càng gia tăng, trở thành gánh nặng sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết rằng việc chẩn đoán trào ngược dạ dày thực quản cần dựa vào nhiều phương pháp lâm sàng và cận lâm sàng chính xác, thay vì chỉ dựa vào cảm giác chủ quan. Vậy bác sĩ thường sử dụng những phương pháp nào để chẩn đoán bệnh? Hãy cùng Nhà thuốc Wellcare tìm hiểu ngay sau đây.

GERD là gì và vì sao

Vì sao chế độ ăn ảnh hưởng trực tiếp đến trào ngược dạ dày thực quản?

• Điều chỉnh axit dạ dày: Một số món ăn kích thích dạ dày tiết quá nhiều axit, làm tăng nguy cơ trào ngược.

• Ảnh hưởng đến cơ thắt thực quản dưới: Đây là “van” ngăn axit trào ngược lên thực quản. Thực phẩm nhiều dầu mỡ, rượu bia, cà phê có thể làm giãn van này.

• Tốc độ tiêu hóa: Đồ ăn nhanh, khó tiêu gây đầy bụng, tăng áp lực lên dạ dày – yếu tố trực tiếp thúc đẩy trào ngược.

Nói cách khác, chế độ ăn là yếu tố kiểm soát bệnh từ gốc rễ, giúp giảm phụ thuộc vào thuốc và cải thiện chất lượng sống.

Nguyên tắc vàng trong chế độ ăn cho người trào ngược

1. Ăn vừa đủ, chia nhỏ bữa: 5–6 bữa/ngày, mỗi bữa ít để giảm tải dạ dày.

2. Ưu tiên món hấp, luộc, nướng ít dầu: Tránh chiên xào nhiều mỡ.

3. Không nằm ngay sau ăn: Tốt nhất nghỉ ngơi 2–3 giờ rồi mới nằm.

4. Kết hợp uống đủ nước, nhưng không uống quá nhiều khi ăn.

5. Giữ cân nặng ổn định: Thừa cân, béo phì làm áp lực ổ bụng tăng, dễ gây trào ngược.

Thực phẩm nên có trong chế độ ăn của người trào ngược dạ dày thực quản

1. Rau xanh và các loại củ quả dễ tiêu

• Ví dụ: cải bó xôi, rau ngót, bông cải xanh, khoai lang, bí đỏ.

• Lý do: Giàu chất xơ, vitamin A, C, K… giúp tiêu hóa trơn tru, giảm áp lực lên dạ dày. Khoai lang còn có khả năng trung hòa axit, giảm nóng rát.

2. Trái cây ít acid

• Ví dụ: chuối, táo ngọt, lê, dưa lưới, dưa hấu.

• Lý do: Không làm tăng tiết axit, đồng thời bổ sung chất chống oxy hóa bảo vệ niêm mạc dạ dày. Chuối chín chứa pectin còn giúp tạo màng bảo vệ chống trào ngược.

3. Ngũ cốc nguyên hạt

• Ví dụ: yến mạch, gạo lứt, bánh mì nguyên cám.

• Lý do: Chất xơ hòa tan giúp hút axit dư thừa, cải thiện triệu chứng ợ nóng. Ngoài ra, tinh bột phức cung cấp năng lượng ổn định mà không gây tăng tiết axit.

4. Nguồn đạm nạc và dễ tiêu

• Ví dụ: ức gà bỏ da, cá hấp, tôm, đậu phụ.

• Lý do: Giúp bổ sung protein cần thiết nhưng không chứa nhiều chất béo bão hòa – yếu tố làm chậm tiêu hóa. Cá còn cung cấp omega-3 chống viêm.

5. Sữa ít béo, sữa hạt

• Ví dụ: sữa hạnh nhân, sữa yến mạch, sữa ít béo.

• Lý do: Hỗ trợ trung hòa axit, giảm cảm giác nóng rát. Người bệnh nên tránh sữa nguyên kem vì hàm lượng chất béo cao.

6. Gia vị, thảo mộc dịu nhẹ

• Ví dụ: gừng, nghệ, bạc hà dịu.

• Lý do: Gừng có tác dụng kháng viêm, giảm buồn nôn; nghệ chứa curcumin bảo vệ niêm mạc dạ dày.

Thực phẩm cần hạn chế hoặc tránh hoàn toàn

1. Đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ

• Ví dụ: gà rán, khoai tây chiên, xúc xích.

• Lý do: Chất béo làm chậm tiêu hóa, khiến axit dễ trào ngược.

2. Đồ ăn cay nóng, nhiều gia vị mạnh

• Ví dụ: ớt, tiêu, mù tạt, sa tế.

• Lý do: Gây kích thích niêm mạc thực quản, làm triệu chứng nóng rát nặng hơn.

3. Đồ uống có gas, cà phê, rượu bia

• Lý do: Gas tạo áp lực trong dạ dày; caffeine và cồn làm giãn cơ thắt thực quản dưới, dẫn đến trào ngược.

4. Trái cây có tính acid cao

• Ví dụ: cam, quýt, chanh, bưởi, dứa, cà chua.

• Lý do: Hàm lượng acid cao trực tiếp làm tăng ợ chua, nóng rát.

5. Socola và bạc hà đậm đặc

• Lý do: Chứa methylxanthine – chất làm giãn cơ thắt thực quản dưới.

Tại sao một số thực phẩm lại làm tăng trào ngược?

• Đồ béo: Khi ăn nhiều chất béo, dạ dày cần nhiều thời gian hơn để tiêu hóa → thức ăn lưu lại lâu → áp lực tăng → axit dễ trào ngược.

• Đồ chua: Acid từ thực phẩm cộng hưởng với acid dạ dày → tăng độ acid trong dạ dày → gây ợ chua, nóng rát nhiều hơn.

• Rượu bia: Làm giãn cơ thắt thực quản dưới và tăng tiết acid → “cửa ngõ” mở ra cho axit đi ngược lên.

• Cà phê, socola: Chứa caffeine và theobromine, làm tăng tiết dịch vị và giãn cơ thắt.

• Gia vị cay: Kích thích trực tiếp niêm mạc thực quản, vốn đã nhạy cảm do axit gây tổn thương.

Như vậy, không chỉ cần biết nên ăn gì, tránh gì, người bệnh còn cần hiểu cơ chế để hình thành thói quen ăn uống khoa học, bền vững hơn.

Mẹo nhỏ để chế độ ăn phát huy tối đa hiệu quả

• Ăn uống đúng giờ, không bỏ bữa.

• Ngồi thẳng lưng khi ăn và sau ăn.

• Giữ tâm lý thoải mái: Stress có thể làm bệnh nặng hơn.

• Kết hợp vận động nhẹ nhàng sau ăn: đi bộ chậm, yoga nhẹ.

Chẩn đoán chính xác?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Hiệp hội Tiêu hóa Hoa Kỳ (ACG), GERD (Gastroesophageal Reflux Disease) hay trào ngược dạ dày thực quản là tình trạng dịch vị trong dạ dày trào ngược lên thực quản, gây ra các triệu chứng điển hình hoặc tổn thương thực quản.

Việc chẩn đoán trào ngược dạ dày thực quản chính xác giúp:

• Khẳng định bệnh, tránh nhầm lẫn với các bệnh lý tim mạch, hô hấp.
• Xác định mức độ tổn thương thực quản.
• Lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, hạn chế biến chứng.

Các phương pháp chẩn đoán trào ngược dạ dày thực quản

1. Khai thác triệu chứng lâm sàng

Theo Bộ Y tế Việt Nam, bước đầu tiên trong chẩn đoán trào ngược dạ dày thực quản là khai thác triệu chứng:

• Ợ nóng, ợ chua, đau tức sau xương ức.
• Ho khan, khàn tiếng, đau họng kéo dài.
• Triệu chứng xuất hiện nhiều hơn khi ăn no, cúi gập người hoặc nằm ngủ.
  

Khai thác bệnh sử giúp bác sĩ định hướng ban đầu, tuy nhiên không thể thay thế cho các xét nghiệm chuyên sâu.

2. Nội soi dạ dày – thực quản

Đây là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán trào ngược dạ dày thực quản. Nội soi cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc thực quản, phát hiện:

• Viêm, loét thực quản.
• Hẹp thực quản do sẹo xơ.
• Barrett thực quản (tổn thương tiền ung thư).
  

Theo ACG, nội soi được chỉ định cho bệnh nhân có triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu cảnh báo như nuốt nghẹn, sút cân, nôn ra máu.

3. Đo pH thực quản 24 giờ

Phương pháp này đo độ acid trong thực quản suốt 24 giờ, giúp xác định tần suất và mức độ trào ngược. Đây là xét nghiệm có độ nhạy cao, thường được sử dụng trong trường hợp:

• Nội soi không phát hiện tổn thương nhưng bệnh nhân vẫn có triệu chứng.
• Đánh giá hiệu quả điều trị thuốc.
  

Theo Mayo Clinic, đo pH thực quản là công cụ quan trọng nhất trong chẩn đoán trào ngược dạ dày thực quản ở những trường hợp khó.

4. Đo áp lực thực quản (manometry)

Phương pháp này đánh giá hoạt động co bóp của thực quản và cơ thắt thực quản dưới. Nó thường được chỉ định khi bệnh nhân chuẩn bị phẫu thuật chống trào ngược hoặc khi cần loại trừ rối loạn vận động thực quản.

5. X-quang thực quản cản quang

Mặc dù độ chính xác không cao bằng nội soi, X-quang với thuốc cản quang vẫn có giá trị trong việc phát hiện hẹp thực quản, thoát vị hoành – một nguyên nhân liên quan mật thiết đến GERD.

6. Các xét nghiệm bổ trợ khác

• Xét nghiệm dịch vị.
• Đo trở kháng thực quản (Impedance monitoring).
• Sinh thiết thực quản khi nghi ngờ ung thư hoặc Barrett thực quản.

Khi nào cần chẩn đoán trào ngược dạ dày thực quản?

Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, bạn nên đi khám và thực hiện các phương pháp chẩn đoán trào ngược dạ dày thực quản khi có các biểu hiện sau:

• Triệu chứng ợ nóng, ợ chua kéo dài trên 2 tuần.
• Nuốt nghẹn, nuốt đau.
• Đau ngực khó phân biệt với bệnh tim.
• Ho, khàn tiếng, viêm họng tái phát nhiều lần.
  

Chẩn đoán sớm giúp người bệnh phòng tránh biến chứng nguy hiểm như hẹp thực quản, Barrett thực quản hoặc ung thư.

Ưu và nhược điểm của từng phương pháp chẩn đoán trào ngược dạ dày thực quản

Vai trò của dược sĩ trong hỗ trợ bệnh nhân GERD

Bên cạnh chẩn đoán và điều trị tại bệnh viện, người bệnh cần được tư vấn về:

• Cách sử dụng thuốc đúng theo chỉ định bác sĩ.
• Chế độ ăn uống, sinh hoạt phù hợp để giảm triệu chứng.
• Lựa chọn sản phẩm hỗ trợ an toàn, hiệu quả.

Đội ngũ dược sĩ của Nhà thuốc Wellcare luôn đồng hành cùng bệnh nhân trong suốt quá trình điều trị, giúp nâng cao hiệu quả và phòng tránh tái phát.

Đừng chủ quan với những cơn ợ nóng hay đau tức ngực. Việc chẩn đoán trào ngược dạ dày thực quản kịp thời sẽ giúp bạn tránh xa biến chứng nguy hiểm và sớm lấy lại cuộc sống khỏe mạnh.

Wellcare Pharmacy – Đồng hành cùng sức khỏe gia đình bạn

Nhà thuốc Wellcare – Wellcare Pharmacy cung cấp các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ hệ tiêu hóa và giúp trẻ bị táo bón điều trị hiệu quả. Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn!

📞 Gọi ngay 0868.359.319 hoặc truy cập Fanpage Hệ thống Nhà thuốc Wellcare để nhận tư vấn miễn phí!