Bệnh thường gặp, Góc sức khoẻ, Thần kinh, Thông tin sức khỏe
Các triệu chứng và dấu hiệu của đột quỵ – Nhận biết sớm để cứu sống kịp thời
Th10
Đột quỵ là một cấp cứu y khoa cực kỳ nguy hiểm. Chỉ cần chậm trễ vài phút cũng có thể khiến tế bào não bị hủy hoại không thể phục hồi. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có hàng triệu người tử vong hoặc tàn phế do phát hiện quá muộn các dấu hiệu của đột quỵ.
1. Tại sao cần phát hiện sớm dấu hiệu đột quỵ?
Não là cơ quan tiêu thụ oxy nhiều nhất cơ thể. Khi dòng máu lên não bị ngưng trệ, chỉ sau 3–5 phút, các tế bào thần kinh bắt đầu chết dần.
Mỗi phút trôi qua có tới 2 triệu tế bào não mất đi, khiến khả năng hồi phục giảm mạnh.
Phát hiện sớm các dấu hiệu của đột quỵ giúp người bệnh được đưa đến bệnh viện trong “thời gian vàng” – thường trong vòng 3–4,5 giờ đầu.
Đây là thời điểm bác sĩ có thể dùng thuốc tiêu sợi huyết (rt-PA) để làm tan cục máu đông, khôi phục tuần hoàn não và giảm tỷ lệ tử vong.
2. Hiểu đúng về đột quỵ và phân loại
Theo Hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam (2024), đột quỵ được chia làm hai nhóm chính:
| Loại đột quỵ | Đặc điểm | Tỷ lệ mắc | Nguy cơ chính |
|---|---|---|---|
| Đột quỵ thiếu máu não (nhồi máu não) | Do tắc nghẽn mạch máu não bởi cục máu đông hoặc mảng xơ vữa. | 70 – 85% | Tắc mạch, thiếu máu não cục bộ. |
| Đột quỵ xuất huyết não | Do vỡ mạch máu não, máu tràn vào mô não. | 15 – 30% | Tăng huyết áp, phình mạch, vỡ mạch. |
Dù cơ chế khác nhau, dấu hiệu của đột quỵ vẫn có nhiều điểm chung – vì đều khiến một phần não ngừng hoạt động đột ngột.
3. Dấu hiệu cảnh báo sớm của đột quỵ
Đột quỵ hiếm khi xảy ra hoàn toàn bất ngờ. Trong nhiều trường hợp, cơ thể có thể “gửi tín hiệu cảnh báo” vài giờ hoặc thậm chí vài ngày trước khi biến cố thật sự xảy ra.
Đây được gọi là cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA – Transient Ischemic Attack).
3.1. Cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA)
Là tình trạng thiếu máu tạm thời lên não, gây ra các triệu chứng giống đột quỵ nhưng hồi phục trong 24 giờ.
Tuy nhiên, TIA là dấu hiệu cảnh báo mạnh mẽ: khoảng 1/3 người bị TIA sẽ bị đột quỵ thật sự trong vòng 1 năm nếu không điều trị.
Biểu hiện có thể gồm:
Méo miệng thoáng qua, nói khó.
Tê một bên tay hoặc chân trong vài phút.
Hoa mắt, mất thăng bằng nhẹ.
Mờ mắt thoáng qua ở một bên.
Nếu gặp những triệu chứng này, phải đi khám ngay lập tức – đó là “lời cảnh báo sớm” của não.
4. Các dấu hiệu điển hình của đột quỵ
Dưới đây là những triệu chứng đặc trưng nhất mà bạn cần ghi nhớ.
Một mẹo dễ nhớ do các chuyên gia Hoa Kỳ khuyến cáo là “FAST” – viết tắt của Face – Arm – Speech – Time.
| Chữ cái | Ý nghĩa | Cách nhận biết |
|---|---|---|
| F – Face (Mặt) | Mặt xệ, méo một bên | Yêu cầu người bệnh mỉm cười – nếu miệng bị lệch, đó là dấu hiệu đột quỵ. |
| A – Arm (Tay) | Tay yếu hoặc liệt | Yêu cầu giơ hai tay lên – nếu một bên rơi xuống, nghi ngờ đột quỵ. |
| S – Speech (Nói) | Nói khó, nói ngọng | Yêu cầu đọc một câu đơn giản – nếu nói lắp, không rõ từ, cần đi viện ngay. |
| T – Time (Thời gian) | Gọi cấp cứu ngay | Gọi 115 hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất trong “giờ vàng”. |
Ngoài 3 dấu hiệu chính trên, còn có nhiều triệu chứng toàn thân và thần kinh khác cũng cần đặc biệt lưu ý.
4.1. Méo miệng, liệt mặt
Đây là dấu hiệu phổ biến nhất của đột quỵ.
Bệnh nhân thường thấy một bên mặt chùng xuống, nhân trung lệch, miệng méo khi nói hoặc cười.
Đặc biệt, khi yêu cầu thổi phồng má, bên yếu sẽ xẹp xuống nhanh hơn.
Nguyên nhân là do vùng não điều khiển cơ mặt bị tổn thương đột ngột.
4.2. Tê hoặc yếu liệt nửa người
Một bên tay, chân hoặc cả nửa người đột ngột yếu, không điều khiển được là dấu hiệu đặc trưng của đột quỵ.
Người bệnh có thể làm rơi đồ vật, không nhấc được tay, hoặc không đứng vững.
Triệu chứng thường xuất hiện ngược bên với tổn thương não (ví dụ: tổn thương não phải → liệt nửa người trái).
4.3. Rối loạn ngôn ngữ
Người bị đột quỵ có thể:
Nói ngọng, nói lắp, khó phát âm.
Không hiểu người khác đang nói gì.
Mất khả năng diễn đạt bằng lời hoặc viết.
Đây là hậu quả của tổn thương vùng Broca và Wernicke – hai trung tâm ngôn ngữ của não.
4.4. Rối loạn thị giác
Một hoặc cả hai mắt có thể mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực đột ngột.
Đột quỵ ở vùng động mạch não sau hoặc thân não thường gây triệu chứng này.
Cảm giác “nhìn như có màn sương” hoặc mất tầm nhìn một bên là cảnh báo nguy hiểm.
4.5. Chóng mặt, mất thăng bằng, đi loạng choạng
Người bệnh đột quỵ thường thấy chóng mặt dữ dội, khó giữ thăng bằng, mất phối hợp tay chân, hoặc ngã đột ngột.
Nếu đi kèm nói khó, tê mặt, nhìn mờ, cần nghĩ ngay đến đột quỵ thân não.
4.6. Đau đầu dữ dội đột ngột
Cơn đau đầu xuất hiện đột ngột, dữ dội, chưa từng có trước đó, kèm buồn nôn, nôn, hoặc co giật – là dấu hiệu điển hình của xuất huyết não.
Đây là tình huống rất nguy hiểm, cần cấp cứu khẩn cấp.
4.7. Rối loạn ý thức, hôn mê
Người bệnh có thể đột ngột lơ mơ, khó đánh thức, mất nhận thức xung quanh.
Đây là dấu hiệu tổn thương vùng não lan rộng hoặc chảy máu não nặng.
Nếu không xử trí kịp, nguy cơ tử vong rất cao.
5. Dấu hiệu đột quỵ ở từng đối tượng đặc biệt
5.1. Ở người cao tuổi
Triệu chứng thường rõ ràng và điển hình: méo miệng, liệt nửa người, nói khó.
Tuy nhiên, do có bệnh nền kèm theo (tăng huyết áp, tiểu đường), người thân dễ nhầm lẫn với yếu mệt thông thường, khiến chậm cấp cứu.
5.2. Ở người trẻ tuổi
Đột quỵ ở người trẻ có thể không biểu hiện rõ như người lớn tuổi.
Các dấu hiệu thường gặp:
Đau đầu dữ dội bất thường.
Tê nhẹ tay chân thoáng qua.
Mất thăng bằng hoặc nhìn mờ đột ngột.
Do ít ai nghĩ người trẻ bị đột quỵ nên nhiều trường hợp đến viện muộn, để lại di chứng nặng nề.
5.3. Ở phụ nữ
Ngoài các triệu chứng thông thường, phụ nữ còn có thể gặp triệu chứng không điển hình như:
Mệt mỏi, buồn nôn, đau ngực.
Đau vùng hàm hoặc cổ.
Hụt hơi, choáng váng.
Những dấu hiệu này dễ bị bỏ qua hoặc nhầm với cảm cúm, rối loạn tiền đình, khiến tỷ lệ tử vong ở nữ giới cao hơn.
6. Các triệu chứng phụ có thể kèm theo
Ngoài những biểu hiện chính, đột quỵ còn có thể đi kèm:
Nôn mửa, co giật.
Rối loạn cảm giác: tê, kiến bò.
Khó nuốt, sặc khi ăn uống.
Mất điều hòa cử động, run rẩy tay chân.
Các triệu chứng này càng nhiều, tổn thương não càng nặng.
7. Phân biệt đột quỵ với các bệnh dễ nhầm lẫn
Đôi khi, các bệnh lý khác cũng gây triệu chứng tương tự, khiến người nhà khó phân biệt.
| Bệnh lý | Giống đột quỵ ở điểm nào | Cách phân biệt |
|---|---|---|
| Hạ đường huyết | Lơ mơ, yếu tay chân, nói khó | Hết sau khi ăn ngọt hoặc tiêm glucose. |
| Rối loạn tiền đình | Chóng mặt, mất thăng bằng | Không có méo miệng, liệt nửa người. |
| Đau nửa đầu Migraine | Đau đầu dữ dội, mờ mắt | Không kèm yếu liệt hay nói ngọng. |
| Cơn động kinh | Co giật, mất ý thức | Có giật toàn thân, sau đó tỉnh lại bình thường. |
Nếu không chắc chắn, hãy coi người bệnh có thể đang bị đột quỵ và đưa đi viện ngay. Việc cấp cứu sớm không bao giờ là thừa.
8. Cách xử trí khi phát hiện dấu hiệu của đột quỵ
Phát hiện nhanh và hành động đúng cách có thể cứu sống bệnh nhân.
Hãy ghi nhớ các bước sau:
Việc nên làm:
Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức.
Ghi lại thời điểm bắt đầu triệu chứng.
Thời gian rất quan trọng để bác sĩ quyết định dùng thuốc tiêu sợi huyết.
Đặt người bệnh nằm nghiêng sang một bên, nới lỏng quần áo.
Theo dõi nhịp thở, mạch, ý thức cho đến khi có nhân viên y tế đến.
Tuyệt đối không làm:
Không tự ý cho uống thuốc, ăn hoặc uống nước.
Không cố gắng di chuyển người bệnh bằng xe máy.
Không vỗ mạnh, lắc hoặc chích kim vào người bệnh.
Mọi phút giây đều quý giá – “Thời gian là não bộ”.
9. Kết luận
Nhận biết dấu hiệu của đột quỵ là kỹ năng mọi người nên trang bị, vì nó có thể cứu sống bản thân hoặc người thân.
Nếu thấy ai có biểu hiện méo miệng, yếu tay chân, nói khó, hãy hành động ngay – gọi 115, đừng chần chừ.
Đột quỵ không “đánh” ai báo trước, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể chiến thắng nó bằng hiểu biết, bình tĩnh và hành động đúng lúc.
Wellcare Pharmacy – Đồng hành cùng sức khỏe gia đình bạn
Nhà thuốc Wellcare – Wellcare Pharmacy cung cấp các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ hệ tiêu hóa và giúp trẻ bị táo bón điều trị hiệu quả. Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn!
📞 Gọi ngay 0868.359.319 hoặc truy cập Fanpage Hệ thống Nhà thuốc Wellcare để nhận tư vấn miễn phí!
